Keikhlasan Tun Tan Cheng Lock membina negara: pengasas MCA yang memperjuangkan Malaya bersatu, dan di mana anda boleh menjejaki warisannya di Lembah Klang

Ramai warga Kuala Lumpur melalui Jalan Tun Tan Cheng Lock berhampiran Petaling Street setiap hari tanpa mengenali tokoh di sebalik nama itu. Tun Tan Cheng Lock ialah pengasas dan presiden pertama MCA, seorang pemimpin masyarakat yang sejak zaman penjajahan memperjuangkan gagasan Malaya yang bersatu, dan kemudian menjadi antara tonggak kerjasama antara kaum yang membawa kepada kemerdekaan pada 1957.

Tun Tan Cheng Lock dilahirkan di Melaka pada 5 April 1883 dalam keluarga Cina Selat yang mempunyai kepentingan perkapalan dan perladangan. Menurut ensiklopedia Britannica, beliau berkempen untuk sebuah masyarakat Malaya yang bersatu dan akhirnya berkerajaan sendiri, dengan semua kumpulan etnik mempunyai hak yang sama, serta berpandangan tegas bahawa masyarakat Cina di Malaya wajar setia hanya kepada Malaya. Beliau kemudian mengasaskan dan menjadi presiden pertama MCA pada 1949.

Lakaran biografi bertarikh 21 November 1947 yang disimpan dalam koleksi kertas peribadi beliau di Perpustakaan ISEAS – Yusof Ishak Institute, Singapura, mencatatkan beliau mendapat pendidikan di Malacca High School dan Raffles Institution, memulakan kerjaya sebagai guru di Raffles Institution pada 1902, sebelum beralih kepada perladangan getah mulai 1908.

Penglibatan awamnya bermula awal. Beliau menjadi Pesuruhjaya Perbandaran Melaka dari 1912 hingga 1922, ahli tidak rasmi Majlis Perundangan Negeri-Negeri Selat dari 1923 hingga 1934, dan ahli Majlis Eksekutif Gabenor dari 1933 hingga 1935. Britannica menyebut beliau sebagai ahli Asia pertama dalam Majlis Eksekutif itu. Ketika beliau bersara daripada Majlis Perundangan pada 1935, Setiausaha Tanah Jajahan memuji beliau kerana mewakili pandangan awam dengan terus terang, lengkap dan adil, serta memiliki “a discriminating mind, a charitable heart”.

Semasa pendudukan Jepun, beliau berada di India dari 1942 hingga 1946. Selepas kembali, beliau aktif dalam gerakan menuntut kerajaan sendiri. Pada Disember 1946 beliau dipilih sebagai pengerusi pertama Majlis Bertindak Bersama Se-Malaya, dan pada 1947 menerbitkan buku Malayan Problems.

Apabila Darurat meletus pada 1948, beliau termasuk dalam kumpulan kecil tokoh yang menyertai Jawatankuasa Perhubungan Antara Kaum (Communities Liaison Committee), yang bertujuan mengurangkan ketegangan kaum dan bergerak ke arah perpaduan nasional. Menurut catatan ISEAS, beliau membantu mewujudkan jawatankuasa itu dalam satu pertemuan tidak rasmi pemimpin Cina dan Melayu di Johor Bahru pada 29 Disember 1948.

MCA ditubuhkan pada 1949, pada mulanya sebagai persatuan kebajikan sebelum menjadi parti politik, dan Tan Cheng Lock dipilih sebagai presidennya pada 27 Februari 1949. Pada 10 April tahun yang sama, ketika berucap dalam satu perhimpunan di Ipoh, beliau cedera di bahu kanan akibat bom tangan yang dilontar ke arahnya. Beliau terus memimpin MCA ketika parti itu bergandingan dengan UMNO pimpinan Tunku Abdul Rahman dalam pilihan raya 1952, gandingan yang menjadi Perikatan dan kemudian turut disertai MIC. Koleksi kertas peribadinya di ISEAS mengandungi fail tentang tahun-tahun awal Perikatan UMNO-MCA dan peranannya dalam perjuangan kemerdekaan.

Beliau kekal sebagai presiden MCA hingga selepas kemerdekaan 1957, dianugerahkan gelaran Tun pada 1958, dan meninggal dunia di Melaka pada 1960 ketika berusia 77 tahun. Minat terhadap legasinya masih berterusan: The Star melaporkan pada 27 Ogos 2026 bahawa sebuah biografi baharu beliau dilancarkan beberapa hari sebelum sambutan Hari Kebangsaan, dan bagi cucunya, Datin Paduka Tan Siok Choo, buku itu juga satu perjalanan peribadi untuk lebih mengenali datuk yang hampir tidak dikenalinya.