Solat Jumaat pada era Covid-19

Solat Jumaat kembali diadakan secara terhad di Masjid Negara pada 15 Mei 2020, membawa aturan jarak dan jumlah jemaah yang luar biasa bagi umat Islam kota.

Jumaat 15 Mei 2020 tercatat sebagai hari Masjid Negara kembali mengadakan solat Jumaat selepas penggantungan ibadah berjemaah akibat COVID-19. Pelaksanaannya jauh berbeza daripada kebiasaan: bilangan jemaah dihadkan dan jarak antara individu dikekalkan. Rencana WilayahKu yang terbit empat hari kemudian melihat detik itu sebagai perubahan besar bagi umat Islam Wilayah Persekutuan yang melalui minggu-minggu Ramadan tanpa perhimpunan biasa di masjid.

Keputusan operasi dibuat dalam mesyuarat pada 14 Mei. Kenyataan rasmi Pejabat Mufti Wilayah Persekutuan menetapkan minimum tiga orang tidak termasuk imam dan maksimum 30 orang bagi solat Jumaat ketika PKPB. Malay Mail melaporkan 29 jemaah diperhatikan berada di dalam Masjid Negara pada hari berkenaan, sementara kuota atau jemputan maksimum ialah 30. Kedua-dua angka itu merujuk perkara berbeza dan tidak wajar ditukar ganti.

Artikel asal menyatakan sembilan solat Jumaat telah terlepas sejak PKP bermula pada 18 Mac. Namun laporan sezaman menggambarkan penggantungan selama lapan minggu, dan sela tarikh sebelum pembukaan semula merangkumi lapan hari Jumaat. Pemulihan ini mengekalkan bahawa rencana asal membuat dakwaan sembilan kali, tetapi menggunakan lapan minggu sebagai keterangan yang lebih selaras dengan tarikh dan laporan bebas.

Penggantungan itu diterima dalam keadaan ancaman penyakit berjangkit masih tinggi. Azan terus berkumandang dan tugas asas masjid dijalankan oleh petugas terhad, tetapi orang ramai diminta beribadah di rumah. Bagi penulis rencana, kehilangan solat Jumaat, tarawih dan iktikaf berjemaah terasa lebih berat apabila Ramadan tiba. Huraian tersebut menangkap kesan rohani sekatan, bukan pertikaian terhadap keperluan kesihatan awam.

Satu kekeliruan dalam rencana melibatkan angka 12. Teks asal membincangkan 12 jemaah sebagai satu pandangan fiqh lalu pada bahagian lain seolah-olah menyebutnya sebagai bilangan ditetapkan. Dokumen rasmi Wilayah Persekutuan lebih jelas: operasi dibenarkan antara tiga orang tidak termasuk imam hingga maksimum 30. Oleh itu, angka 12 tidak dipersembahkan di sini sebagai had sebenar Masjid Negara pada 15 Mei.

Pembukaan terhad turut menunjukkan bahawa risiko tidak hanya wujud semasa jemaah berdiri dalam saf. Pergerakan masuk dan keluar, pertemuan di ruang bersama serta kehadiran pihak yang membuat liputan tetap perlu diurus. Rencana itu menekankan prinsip mengurangkan bilangan orang ketika keadaan belum pulih sepenuhnya. Ia juga mengingatkan bahawa kelonggaran ekonomi dan ibadah pada waktu tersebut berlaku secara bertahap, bukan kembali serta-merta kepada keadaan sebelum pandemik.

Kontroversi tercetus apabila gambar wartawan dan jurugambar yang berhimpit ketika membuat liputan tular. Solat di dalam masjid menunjukkan jarak antara jemaah, tetapi ruang media di luar menimbulkan gambaran bertentangan. Malaysiakini melaporkan Majlis Keselamatan Negara sedang menyediakan SOP bagi penganjur yang memerlukan kehadiran media. Langkah itu memperlihatkan bahawa pematuhan perlu merangkumi semua petugas di lokasi, bukan jemaah sahaja.

Detik di Masjid Negara juga menunjukkan kuota kecil mempunyai makna simbolik yang besar. Hanya sebahagian kecil jemaah dapat masuk, sedangkan ramai lagi terus menunaikan ibadah di rumah. Rencana asal menilai pembukaan itu sebagai permulaan, bukan pemulihan penuh. Kesabaran komuniti dan perubahan aturan menjadi sebahagian daripada pengalaman agama pada hujung Ramadan tersebut.

Rencana ini ialah gambaran satu fasa khusus pada Mei 2020. Had jemaah, pemilihan masjid dan SOP berubah beberapa kali sepanjang pandemik, lalu tidak boleh dijadikan panduan hari ini. Nilai sejarahnya terletak pada cara ibadah berjemaah dimulakan semula dengan sangat berhati-hati, serta perbincangan yang timbul tentang hukum, keperluan rohani dan keselamatan awam. Untuk ketetapan semasa, pembaca perlu merujuk pihak berkuasa agama yang berkenaan.