Terowong SMART Kuala Lumpur beroperasi dalam empat mod banjir

Terowong SMART sepanjang 9.7 kilometer di bawah Kuala Lumpur bukan sekadar laluan kenderaan. Kira-kira tiga kilometer daripadanya berfungsi sebagai lebuh raya, manakala keseluruhan terowong itu menjadi sebahagian sistem kawalan banjir yang mengalihkan air berlebihan dari pertemuan Sungai Klang dan Sungai Ampang di Kampung Berembang ke kolam takungan di Taman Desa.

Apabila hujan lebat mengancam untuk melimpahi sistem sungai, bahagian lebuh raya itu boleh ditutup kepada trafik supaya terowong berkenaan boleh memainkan peranan keduanya, iaitu membawa air banjir keluar dari kawasan Kuala Lumpur yang mudah terjejas.

Pembinaan struktur tersebut memerlukan kejuruteraan bawah tanah khusus, termasuk penggunaan mesin penggali terowong Slurry Mix-Shield berdiameter 13.2 meter. Mesin itu antara yang terbesar di rantau ini pada masa itu dan digunakan untuk menggali laluan bawah bandar yang kini menampung dua fungsi berbeza mengikut keadaan cuaca.

Tanda awal operasi banjir muncul sebelum air memasuki bahagian lebuh raya. Jabatan Pengairan dan Saliran memantau keadaan sungai dan paras air serta menguruskan pengalihan aliran berlebihan, manakala Pusat Kawalan Trafik SMART di bawah Amanat Lebuhraya Rakyat Berhad mengawasi operasi trafik, termasuk pengalihan laluan dan penutupan lebuh raya. Amanat Lebuhraya Rakyat Berhad ialah syarikat induk pemegang konsesi terowong itu.

Terowong ini beroperasi dalam empat mod. Mod 1 bermakna lebuh raya berjalan seperti biasa tanpa pengalihan air banjir. Dalam Mod 2, air berlebihan disalurkan melalui bahagian bawah terowong sementara jalan masih dibuka kepada kenderaan.

Apabila ribut lebih serius dikesan, sistem beralih ke Mod 3, iaitu langkah berjaga-jaga yang menutup lebuh raya dan meletakkan terowong pada status bersedia. Pada peringkat ini, bahagian trafik belum semestinya dimasuki air. Mod 4 hanya diaktifkan jika hujan lebat berterusan, dan ketika itulah bahagian lebuh raya digunakan untuk memerangkap air banjir.

Pintu pagar yang biasanya tertutup menjadi titik perubahan bagi mod tersebut. Buat pertama kali dalam hampir 20 tahun, pintu berkenaan dibuka kepada media untuk dilihat, memberikan gambaran tentang bahagian dalam terowong yang tidak pernah dilihat oleh pemandu.

Sebelum lebuh raya boleh digunakan untuk tujuan banjir, trafik perlu dikosongkan dan jalan perlu diselamatkan terlebih dahulu. Amaran kepada pengguna dijalankan melalui pelbagai saluran, termasuk media sosial pada hari ini, apabila Mod 3 diaktifkan dan pemandu dinasihatkan supaya mengelak terowong SMART serta menggunakan laluan alternatif. Selain pintu pagar dan bilik pam, pengudaraan serta kerja penyelenggaraan menjadi sebahagian daripada persiapan harian supaya infrastruktur itu kekal bersedia untuk bertukar fungsi apabila keadaan menuntut.

Selepas pengalihan, air berlebihan disalurkan ke Kolam Taman Desa untuk disimpan sementara sebelum dilepaskan ke Sungai Kerayong melalui culvert kotak berkembar sepanjang kira-kira 500 meter. Sistem ini bergantung bukan sahaja pada pintu pagar, tetapi juga pada pemantauan sungai, kawalan trafik, pengalihan dan penyimpanan air.

Rekod operasi menunjukkan Mod 4 telah diaktifkan 11 kali sejak terowong mula beroperasi pada 2007, dan setiap kali mod itu digunakan, kerja pemulihan perlu dilakukan sebelum trafik boleh kembali ke laluan tersebut. Kira-kira 30 meter bawah tanah, atau tujuh tingkat di bawah paras permukaan, terletak bilik pam yang menempatkan lima pam besar yang bertanggungjawab mengeluarkan air terperangkap.

Air banjir meninggalkan lumpur, sedimen dan kayu hanyut, manakala tekanan air boleh merosakkan lampu, papan tanda dan lekapan terowong yang lain. Krew perlu memeriksa gas dan bahaya lain sebelum kerja pembersihan dimulakan.

Proses pemulihan dianggarkan mengambil masa purata kira-kira dua hari, dengan sasaran pembukaan semula sehingga empat hari selepas penutupan. Kos pembaikan fizikal akibat air banjir dianggarkan sekitar RM500,000 setiap kali Mod 4 diaktifkan.

Ada juga kos yang tidak kelihatan. Sepanjang Mod 3 dan Mod 4, kenderaan tidak boleh menggunakan bahagian lebuh raya terowong itu, sekali gus menghentikan kutipan tol di laluan berkenaan sementara jalan tidak boleh digunakan.