Suhakam gesa perlindungan kanak-kanak berisiko tanpa kerakyatan

Suhakam menyuarakan kebimbangan terhadap keputusan Mahkamah Rayuan yang menafikan kewarganegaraan kepada anak luar nikah berbapa Malaysia dan beribu bukan warganegara. Suruhanjaya itu memberi amaran jurang undang-undang boleh menyebabkan kanak-kanak berisiko tanpa kerakyatan.

Suruhanjaya Hak Asasi Manusia Malaysia menyuarakan kebimbangan terhadap keputusan Mahkamah Rayuan baru-baru ini yang menafikan kewarganegaraan kepada anak luar nikah berbapa warga Malaysia dan beribu bukan warganegara. Suhakam menghormati kebebasan kehakiman, namun berpendapat keputusan itu mendedahkan jurang dalam kerangka kewarganegaraan yang boleh menjejaskan kanak-kanak rentan.

Kenyataan Suhakam membezakan tafsiran Perlembagaan sedia ada daripada keperluan pembaharuan dasar. Mahkamah memutuskan kes berdasarkan undang-undang yang berkuat kuasa, sementara suruhanjaya meminta kerajaan dan Parlimen menilai sama ada kerangka tersebut cukup mencegah tanpa kerakyatan. Kebimbangan itu bukan pengumuman bahawa keputusan mahkamah telah dibatalkan.

Suhakam merujuk Perkara 7 Konvensyen Mengenai Hak Kanak-Kanak yang menyatakan setiap kanak-kanak mempunyai hak memperoleh kewarganegaraan. Malaysia menjadi pihak kepada konvensyen itu sejak 1995. Suruhanjaya turut memetik pemerhatian Jawatankuasa Hak Kanak-Kanak Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu yang diterima pada Februari 2026.

Pemerhatian tersebut menggesa Malaysia memperkukuh undang-undang supaya semua kanak-kanak mendapat akses kepada kewarganegaraan tanpa diskriminasi dan mengambil tindakan berkesan mengurangkan tanpa kerakyatan. Suhakam menegaskan keadaan perkahwinan ibu bapa atau perkara di luar kawalan seorang anak tidak sepatutnya menentukan sama ada anak itu dilindungi.

Status kewarganegaraan mempunyai kesan lebih luas daripada dokumen pengenalan. Menurut suruhanjaya, ia membuka akses kepada pendidikan, penjagaan kesihatan, perlindungan sosial, pekerjaan dan penyertaan penuh dalam masyarakat. Bagi keluarga di Malaysia, kelewatan atau penolakan status boleh mempengaruhi pendaftaran sekolah, rawatan dan perancangan hidup sehingga dewasa.

Suhakam mengakui pindaan Perlembagaan yang membolehkan ibu warga Malaysia menurunkan kewarganegaraan kepada anak lahir di luar negara sebagai kemajuan penting. Namun isu dalam keputusan Mahkamah Rayuan melibatkan susunan keluarga berbeza, iaitu bapa warga Malaysia, ibu bukan warganegara dan kelahiran di luar perkahwinan.

Sementara menunggu perubahan undang-undang lebih luas, suruhanjaya menggesa kerajaan menggunakan mekanisme sedia ada di bawah Perkara 15A Perlembagaan Persekutuan. Peruntukan itu memberi ruang pendaftaran kewarganegaraan dalam keadaan khas bagi individu bawah 21 tahun. Suhakam mahu budi bicara eksekutif digunakan mengikut kepentingan terbaik kanak-kanak.

Kenyataan tersebut tidak menetapkan bahawa setiap permohonan di bawah Perkara 15A mesti diluluskan secara automatik. Ia juga tidak memberikan bilangan kanak-kanak yang terjejas, tempoh pemprosesan semasa atau butiran fakta kes Mahkamah Rayuan. Penilaian kes individu masih memerlukan dokumen dan alasan keputusan pihak berkuasa yang telus.

Suhakam menyatakan kesediaan bekerjasama dengan kerajaan, Parlimen dan pihak berkepentingan bagi membina rangka kewarganegaraan berasaskan hak kanak-kanak. Perkembangan seterusnya ialah alasan penghakiman, tindak balas kerajaan terhadap Perkara 15A dan cadangan reformasi. Sehingga itu, keputusan mahkamah kekal, manakala seruan suruhanjaya ialah dasar yang perlu dipertimbang. Keluarga yang terkesan memerlukan prosedur yang boleh dijangka, termasuk senarai dokumen, tempoh keputusan dan alasan bertulis jika permohonan ditolak. Kenyataan Suhakam tidak mengatakan prosedur itu sudah berubah pada Sabtu. Sehingga kerajaan memberi respons rasmi, pemohon masih perlu mengikuti saluran undang-undang sedia ada dan mendapatkan nasihat sesuai, sambil membezakan advokasi dasar daripada keputusan rasmi Jabatan Pendaftaran Negara bagi permohonan masing-masing yang diterangkan secara jelas kepada keluarga terlibat.