RUU e-dagang mahu samakan tanggungjawab platform asing dan tempatan

Pembelian daripada platform luar negara belum tertakluk kepada RUU e-dagang baharu kerana kerangkanya masih diperhalusi, tetapi kerajaan mahu urus niaga dengan pengguna Malaysia dinilai menggunakan kewajipan yang setara.

Pengguna Malaysia belum boleh menganggap perlindungan baharu e-dagang sudah berkuat kuasa. Kementerian Perdagangan Dalam Negeri dan Kos Sara Hidup masih memperhalusi kerangka kawal selia sebelum RUU yang dicadangkan dibentangkan di Parlimen. Timbalan Menterinya, Datuk Fuziah Salleh, menerangkan bahawa tumpuan utama ialah model perniagaan rentas sempadan yang sentiasa berubah. Platform luar negara yang menawarkan produk kepada pembeli tempatan disasar memikul kewajipan yang sama seperti perniagaan Malaysia, namun teks muktamad dan tarikh pembentangan belum diumumkan.

Asas cadangan itu ialah layanan kawal selia yang setara, bukan penutupan pasaran kepada perdagangan asing. Kerajaan masih menyokong pasaran terbuka yang menggalakkan perdagangan, pelaburan dan inovasi. Pada masa sama, aktiviti komersial yang melibatkan pengguna di Malaysia tidak sepatutnya menerima layanan berbeza hanya kerana platform atau pedagang berpangkalan di luar negara. Pendirian tersebut meletakkan lokasi pengguna dan kegiatan jual beli sebagai perkara penting, walaupun perincian tentang cara bidang kuasa akan dilaksanakan belum diterbitkan.

Kerangka yang sedang disediakan telah dikaji sejak April 2024. Tempoh itu menunjukkan cadangan bukan satu peraturan yang muncul serta-merta selepas perkembangan pasaran terkini, tetapi laporan The Star tidak menyatakan bila kajian selesai atau bila RUU akan dibawa untuk bacaan pertama. Pembaca perlu membezakan tiga peringkat: kajian dasar, pemurnian kerangka dan pembentangan di Parlimen. Hanya selepas teks diterbitkan, kandungan setiap fasal serta kewajipan khusus platform dan penjual boleh dinilai dengan tepat.

Antara unsur yang dirancang ialah akauntabiliti platform dan mekanisme pengesahan penjual. Kedua-duanya berkait tetapi tidak sama. Akauntabiliti platform menentukan tanggungjawab penyedia ruang niaga digital, manakala pengesahan penjual memberi tumpuan pada pihak yang menawarkan produk. Sumber tidak menerangkan dokumen pengenalan yang akan diperlukan, tempoh semakan, cara pedagang asing disahkan atau tindakan apabila maklumat penjual berubah. Oleh itu, peniaga tidak wajar mereka prosedur pematuhan sendiri berdasarkan pengumuman umum ini.

Perlindungan pengguna pula disusun sekitar tiga risiko yang disebut secara khusus: penipuan, barangan tiruan dan amalan perdagangan mengelirukan. RUU itu juga dirancang menguatkuasakan piawaian keselamatan produk serta pelabelan kebangsaan. Bagi pembeli, senarai ini memberi gambaran tentang masalah yang mahu ditangani, tetapi belum menjamin setiap pertikaian akan diselesaikan melalui mekanisme yang sama. Laporan tidak menyatakan proses pemulangan wang, tempoh aduan, pembahagian liabiliti atau saluran penyelesaian pertikaian rentas sempadan.

Cadangan turut memberi pengawal selia kuasa langsung mengambil tindakan terhadap platform yang tidak patuh. Kuasa itu penting dalam reka bentuk kerangka, namun jenis notis, penalti, ambang kesalahan dan proses rayuan belum dihuraikan. Status ini berbeza daripada arahan penguatkuasaan yang sudah berjalan. Platform, penjual dan pengguna perlu menunggu RUU sebenar untuk mengetahui siapa pengawal selia utama, bagaimana bukti diperoleh serta sama ada kewajipan berbeza mengikut saiz atau jenis perniagaan.

Di Kuala Lumpur dan Selangor, perubahan ini relevan kepada isi rumah yang membeli daripada pedagang luar negara serta PMKS yang bersaing di pasaran digital. Kementerian menyatakan pasaran tidak boleh dibiarkan tanpa kawal selia apabila kedudukan pasaran disalah guna atau amalan perdagangan menjejaskan peniaga kecil, peruncit tempatan dan pengguna. Walau bagaimanapun, laporan tidak membuktikan sesuatu platform tertentu telah melanggar undang-undang. Artikel ini menerangkan hala tuju dasar, bukan membuat tuduhan terhadap penyedia atau penjual tertentu.

Tanda kemajuan seterusnya ialah penerbitan teks RUU dan pembentangannya di Parlimen. Pada ketika itu, pengguna boleh menyemak sama ada pengesahan penjual, keselamatan produk, pelabelan dan kuasa penguatkuasaan diterjemah kepada kewajipan yang boleh digunakan. Sehingga proses itu berlaku, urus niaga dalam talian perlu dibuat berdasarkan perlindungan sedia ada dan maklumat yang tersedia pada platform. Pengumuman 6 Ogos menetapkan sasaran layanan setara, tetapi belum menetapkan tarikh kuat kuasa atau prosedur baharu untuk pembeli.