Pindaan AUKU dibawa ke Parlimen Disember, akta pengganti disasar tahun depan

Selepas bertahun-tahun dibahaskan, kerajaan memutuskan mempercepat pembaharuan Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971 menerusi dua peringkat: pindaan dibawa ke Parlimen Disember ini, diikuti akta baharu yang menggantikannya sepenuhnya.

Keputusan itu dicapai dalam Mesyuarat Jemaah Menteri pada 30 Oktober selepas kerajaan meluluskan dua cadangan Kementerian Pendidikan Tinggi. Jurucakap Kerajaan Perpaduan Datuk Seri Fahmi Fadzil berkata pindaan peringkat pertama akan menumpukan seksyen yang dilihat mengekang kebebasan mahasiswa untuk bersuara dan berpersatuan. Dua cadangan itu dikemukakan secara berasingan, satu bagi pindaan segera dan satu lagi bagi penggubalan akta baharu, dan kedua-duanya diluluskan dalam mesyuarat yang sama.

“Jemaah Menteri bersetuju supaya Menteri Pendidikan Tinggi membentangkan Rang Undang-Undang Pindaan AUKU untuk dibawa ke Parlimen pada bulan Disember ini,” katanya pada sidang akhbar mingguan di Putrajaya.

Menteri Pendidikan Tinggi Datuk Seri Dr Zambry Abd Kadir akan membentangkan rang undang-undang berkenaan. Menurut Fahmi, matlamat peringkat pertama ialah menghapuskan peruntukan yang mengekang kebebasan mahasiswa secepat mungkin, tanpa menunggu keseluruhan akta digubal semula. Pendekatan berperingkat itu dipilih supaya penambahbaikan kebebasan mahasiswa boleh bermula tanpa menunggu keseluruhan rangka undang-undang baharu disiapkan sepenuhnya.

Peringkat kedua bergerak lebih perlahan. Kerajaan mahu menggubal satu akta baharu yang menggantikan AUKU sepenuhnya, dengan sasaran tahun depan, tetapi tarikh sebenarnya belum ditetapkan dalam mesyuarat Kabinet itu. Fahmi menyatakan perkara itu akan ditentukan dalam mesyuarat kemudian.

Antara perkara yang perlu diteliti kementerian ialah kaedah pengurusan universiti, termasuk pendaftaran, penyenaraian dan pengawasan. Fahmi menyatakan proses penggubalan itu mengambil masa kerana beberapa pendekatan baharu dalam cara menguruskan universiti perlu diambil kira terlebih dahulu. Bagaimanapun, tiada butiran mengenai bentuk pendekatan baharu tersebut, dan tiada perbezaan dijelaskan antara kaedah pengurusan universiti yang ada sekarang dengan yang dicadangkan.

AUKU diwartakan pada 1971 sebagai rangka perundangan utama bagi penubuhan, penyelenggaraan dan pentadbiran universiti awam serta kolej universiti di Malaysia. Akta itu menjadi asas kepada banyak peraturan kampus, daripada pendaftaran pelajar hinggalah pengawasan kegiatan mahasiswa.

Seksyen 15 menjadi antara peruntukan yang paling banyak dibahaskan kerana ia mengawal penyertaan mahasiswa dalam aktiviti politik dan keahlian pertubuhan. Pindaan pada 2012 melonggarkan sebahagian sekatan dengan membenarkan mahasiswa menjadi anggota parti politik tertakluk kepada syarat tertentu serta menyertai aktiviti politik di luar kampus. Peruntukan itu menjadi rujukan utama dalam perbahasan mengenai kebebasan akademik kerana ia menyentuh hak mahasiswa untuk bergerak aktif dalam kegiatan luar bilik kuliah.

Kelompok mahasiswa dan pertubuhan masyarakat sivil sebelum ini mengkritik beberapa peruntukan kerana kesannya terhadap kebebasan bersuara, penglibatan politik dan aktivisme kampus. Pembaharuan kali ini menyusuli pengumuman Perdana Menteri Datuk Seri Anwar Ibrahim pada Ogos 2026 bahawa kerajaan berniat memansuhkan AUKU tanpa memperkenalkan undang-undang baharu yang menyekat kebebasan mahasiswa.

Skop pindaan Disember belum diterbitkan secara terperinci. Tiada senarai penuh seksyen yang akan dipinda, tiada draf rang undang-undang, dan tiada jadual bagi akta baharu. Yang ada hanya sasaran tahun yang dinyatakan secara umum, iaitu 2027. Tanpa senarai seksyen itu, mahasiswa dan pihak universiti belum dapat menilai perbezaan sebenar antara pindaan kecil dan perubahan yang lebih menyeluruh.

Bagi mahasiswa di universiti awam, termasuk kampus yang terletak di Lembah Klang, perubahan ini menyentuh perkara asas seperti kebenaran mengadakan program, penubuhan persatuan dan cara pandangan mereka disalurkan kepada pentadbiran kampus. Perbezaan antara pindaan kecil dan pemansuhan penuh akan menentukan sejauh mana ruang itu benar-benar berubah.

Apa yang boleh dipastikan setakat ini ialah tarikh Disember bagi pembentangan pindaan. Sama ada akta pengganti benar-benar tiba pada 2027 bergantung pada keputusan Kabinet dan kelulusan Parlimen kemudiannya, dan kedua-duanya belum berlaku. Sebarang perubahan pada rancangan itu akan kelihatan hanya apabila rang undang-undang dibentangkan. Perkembangan itu turut bergantung pada bagaimana pentadbiran universiti menyesuaikan peraturan dalaman masing-masing selepas pindaan dikuatkuasakan.