Pindaan Akta Makanan perluas kawalan ke jualan dalam talian

Kawalan keselamatan makanan bakal merangkumi ruang digital dengan lebih jelas selepas Dewan Rakyat meluluskan pindaan pertama yang menyeluruh kepada Akta Makanan 1983.

Dewan Rakyat meluluskan Rang Undang-Undang Makanan (Pindaan) 2026 pada 8 Oktober untuk memperluas perlindungan pengguna di seluruh negara. Ia merupakan semakan menyeluruh pertama terhadap Akta Makanan 1983 atau Akta 281. Skop yang diterangkan merangkumi pemantauan jualan makanan dalam talian, kawalan terhadap sampel bahan yang bersentuhan dengan makanan serta pemeriksaan paras residu racun perosak dalam hasil pertanian. Perubahan itu membawa urusan keselamatan makanan melangkaui premis fizikal dan produk di rak kedai.

Hukuman bagi pelanggaran juga dinaikkan. Bagi kesalahan di bawah peraturan yang dibuat menurut Akta 281, pindaan menyediakan denda sehingga RM25,000, penjara sehingga lima tahun atau kedua-duanya. Menteri Kesihatan, Datuk Seri Dr Dzulkefly Ahmad, menerangkan kenaikan tersebut sebagai pencegah dan perlindungan kesihatan awam, bukannya langkah untuk membebankan semua pengusaha. Laporan tidak menyenaraikan kadar baharu bagi setiap kesalahan, jadi hukuman maksimum tidak boleh dianggap sebagai penalti automatik bagi semua pelanggaran.

Cara penguatkuasaan akan membezakan kes kecil daripada kes yang membawa risiko lebih berat. Kementerian Kesihatan merancang pendekatan berasaskan risiko, dengan kesalahan teknikal kecil ditangani terlebih dahulu melalui nasihat dan pendidikan kesihatan. Kes serius di bawah Seksyen 11, atau kesalahan berulang oleh pesalah tegar, boleh dibawa terus ke mahkamah tanpa tawaran kompaun. Perbezaan ini penting kepada peniaga kerana jenis kesalahan dan sejarah pematuhan akan mempengaruhi tindakan, bukan semata-mata kewujudan satu ketidakpatuhan.

Jualan melalui media sosial dan platform e-dagang menjadi salah satu alasan utama skop undang-undang diperluas. Antara 2023 hingga September 2026, kementerian mengemukakan 23,553 permintaan untuk menyekat akaun atau platform berkaitan jualan makanan yang tidak mematuhi aturan. Pindaan turut menguatkan kuasa Ketua Pengarah Kesihatan untuk menutup premis atau mendedahkan maklumat tentang produk berbahaya tanpa menunggu perintah mahkamah, terutama apabila alamat palsu digunakan dan pengendali sukar dikesan.

Data sayur-sayuran menunjukkan satu lagi risiko yang sedang meningkat. Kadar ketidakpatuhan terhadap had maksimum residu racun perosak dalam sayur yang dijual di pasaran tempatan naik daripada sembilan peratus pada 2023 kepada 14.1 peratus bagi tempoh Januari hingga Jun 2026. Angka itu merujuk kepada kadar sampel yang tidak mematuhi had dalam pemantauan yang diterangkan, bukan kadar bagi setiap jenis sayur atau setiap negeri. Sumber tidak memberikan pecahan khusus untuk pasar di Kuala Lumpur atau Selangor.

Bahan yang bersentuhan dengan makanan turut berada dalam ruang pindaan. Kategori ini penting kerana kawalan bukan hanya menyentuh kandungan yang dimakan, tetapi juga bahan yang digunakan ketika membungkus, menyimpan atau mengendalikan makanan. Laporan yang diperiksa tidak menyenaraikan bahan tertentu, piawaian teknikal atau tarikh pemeriksaan baharu akan bermula. Pengguna dan pengusaha perlu menunggu peraturan serta panduan pelaksanaan sebelum membuat kesimpulan tentang produk pembungkusan mana yang terjejas atau perlu diganti.

Peralihan tidak akan berlaku tanpa tempoh penyesuaian. Kementerian memberi jaminan bahawa tempoh kelonggaran dan penguatkuasaan berbentuk pendidikan akan dilaksanakan secara berfasa supaya industri dan peniaga kecil tidak menerima kesan mendadak. Namun, laporan tidak menetapkan panjang tempoh itu atau tarikh kuat kuasa bagi setiap bahagian. Pada masa sama, pegawai berkuasa telah menggunakan kamera badan sejak 2022 dan sistem digital FoSIM untuk mengecilkan ruang budi bicara serta mengurangkan risiko rasuah dalam pemeriksaan.

Bagi pengguna di Kuala Lumpur, Selangor dan seluruh Malaysia, nilai praktikal pindaan ini terletak pada peluasan tindakan terhadap penjual dalam talian, produk berbahaya dan residu racun perosak. Kelulusan Dewan Rakyat menetapkan arah undang-undang, tetapi laporan belum memberikan jadual penuh pelaksanaan atau prosedur aduan baharu. Pembaca boleh menilai kemajuan melalui peraturan susulan, tarikh kuat kuasa dan cara kementerian menggunakan kuasa sekatan serta penutupan. Peniaga pula perlu membezakan tempoh pendidikan bagi kes kecil daripada tindakan tegas bagi risiko serius.