Perpustakaan Negara mahu bahan Braille diliputi undang-undang deposit menjelang 2028

Cadangan memasukkan penerbitan Braille ke dalam kewajipan penyerahan bahan mahu memastikan koleksi negara bukan sahaja dipelihara, tetapi boleh digunakan oleh pembaca yang tidak dapat membaca cetakan biasa.

Perpustakaan Negara Malaysia sedang berusaha meminda Akta Penyerahan Bahan Perpustakaan 1986 supaya penerbitan Braille dimasukkan dalam bahan yang perlu diserahkan dan dipelihara. Cadangan itu bertujuan memperbaiki akses kepada buku bagi orang yang mempunyai masalah penglihatan sambil memastikan terbitan format khas menjadi sebahagian daripada koleksi negara. Ketua Pengarah PNM, Edy Irwan Zulkafli, menerangkan perkembangan tersebut dalam program bersama komuniti orang kurang upaya di Kuala Lumpur.

Pindaan itu belum berkuat kuasa. Sesi libat urus dengan pihak berkepentingan sedang berjalan, dan PNM berharap perubahan dapat dimuktamadkan serta diluluskan Parlimen menjelang 2028. Garis masa tersebut ialah sasaran, bukan tarikh jaminan. Sumber tidak menyatakan bila rang undang-undang akan dibentangkan, penerbit mana yang bakal tertakluk atau bilangan naskhah Braille yang perlu diserahkan apabila aturan baharu diterima kelak.

Usaha undang-undang ini menjadi sebahagian daripada Pelan Strategik PNM 2024–2028 untuk menjadikan koleksi dan perkhidmatan lebih mudah dicapai oleh orang kurang upaya. Penyerahan bahan mempunyai dua fungsi yang berbeza: memelihara rekod penerbitan dan membolehkan koleksi dibangunkan secara tersusun. Bagi Braille, liputan di bawah akta boleh menjadikan format tersebut lebih konsisten hadir dalam sistem perpustakaan, tertakluk kepada bentuk pindaan yang akhirnya diluluskan.

Perkhidmatan sedia ada memberi ukuran awal tentang skala koleksi. Sejak Sudut OKU ditubuhkan pada 2017, PNM telah menghasilkan semula 85 judul buku Braille dan 103 judul buku audio untuk pembaca yang mempunyai masalah penglihatan. Angka itu merujuk judul, bukannya jumlah salinan atau pendengar. Laporan tidak menyenaraikan bahasa, genre, kaedah pinjaman atau sama ada semua bahan boleh diakses dari jauh, maka pengguna perlu menyemak katalog dan kemudahan semasa PNM.

Program Sumbang Suara pula membolehkan orang ramai menyumbangkan suara untuk membantu penghasilan lebih banyak buku audio. PNM merancang memperkukuh kerjasama dengan institusi tempatan dan antarabangsa serta menambah program membaca bagi komuniti orang kurang upaya pada 2027. Peluang sukarelawan ini berkaitan rakaman bahan, tetapi sumber tidak menerangkan jadual pendaftaran, keperluan peralatan, proses uji bakat atau judul yang sedang memerlukan pembaca.

Asas hak cipta datang daripada Perjanjian Marrakesh, yang melonggarkan sekatan tertentu supaya buku boleh dihasilkan semula dan dikongsi dalam format boleh akses bagi mereka yang buta, mempunyai masalah penglihatan atau tidak mampu membaca cetakan standard. PNM ialah satu daripada empat organisasi Malaysia yang diberi kuasa menjalankan fungsi itu. Tiga yang lain ialah Persatuan Bagi Orang Buta Malaysia, Persatuan Orang-Orang Cacat Penglihatan Islam Malaysia dan St Nicholas’ Home.

Status sebagai entiti diberi kuasa membantu pengeluaran dan pengagihan Braille serta buku audio mengikut ruang yang dibenarkan perjanjian. Cadangan pindaan akta deposit pula menangani aliran bahan daripada penerbit. Kedua-duanya saling berkaitan tetapi bukan perkara yang sama. Perjanjian menyediakan laluan format boleh akses dalam kerangka hak cipta, sementara perubahan undang-undang nasional yang disasar pada 2028 masih memerlukan proses libat urus dan kelulusan Parlimen.

Bagi pembaca di Kuala Lumpur dan Selangor, PNM sudah mempunyai Sudut OKU, koleksi Braille dan buku audio serta saluran sukarelawan yang boleh diteroka sekarang. Perkembangan dasar selepas ini perlu dilihat pada teks pindaan, tarikh pembentangan dan skop tanggungjawab penerbit. Kejayaan bukan hanya jumlah judul yang disimpan, tetapi sama ada bahan itu mudah ditemukan, dipinjam atau didengar oleh komuniti yang memerlukannya di seluruh Malaysia.