Pekerja sendiri belia 20-24 tahun naik 123 peratus

Bilangan pekerja akaun sendiri berusia 20 hingga 24 tahun meningkat daripada 128,000 pada 2013 kepada 286,000 pada 2025.

Tenaga kerja akaun sendiri Malaysia semakin muda dan semakin tertumpu di bandar. Data MyLabourHub Jabatan Perangkaan menunjukkan bilangan pekerja berusia awal 20-an dalam kumpulan itu meningkat lebih dua kali ganda, daripada 128,000 pada 2013 kepada 286,000 pada 2025. Kategori ini merangkumi orang yang bekerja sendiri tanpa pekerja bergaji.

Peningkatan paling ketara berlaku dalam kumpulan umur 20 hingga 24 tahun, sebanyak 123 peratus sepanjang tempoh tersebut. Bahagian mereka dalam keseluruhan tenaga kerja akaun sendiri naik daripada 5.6 peratus kepada 11 peratus. Kumpulan 25 hingga 29 tahun meningkat 34 peratus, manakala kumpulan 30 hingga 34 tahun bertambah 26 peratus.

Arah berbeza kelihatan pada pekerja berusia 45 hingga 59 tahun, apabila bilangan mereka menurun antara lima hingga 20 peratus mengikut kumpulan umur. Perubahan komposisi ini tidak dengan sendirinya menerangkan pendapatan atau pilihan setiap individu. Ia menunjukkan lebih ramai anak muda masuk ke model kerja sendiri berbanding kedudukan pada 2013.

Taburan tempat tinggal turut berubah. Pada 2013, pekerja akaun sendiri hampir seimbang antara bandar dan luar bandar. Menjelang 2025, dua daripada setiap tiga orang berada di kawasan bandar. Bagi Kuala Lumpur, Petaling Jaya dan kawasan lain di Lembah Klang, pertumbuhan itu dapat dikaitkan dengan kerja platform, bebas dan perkhidmatan bandar.

Pengarah Bersekutu Penyelidikan Khazanah Research Institute, Dr Rachel Gong, menjelaskan platform digital kini melangkaui e-hailing dan penghantaran makanan. Perkhidmatan yang dipadankan melalui platform termasuk penulisan iklan, pengekodan, penjagaan kanak-kanak dan pengasuhan. Kepelbagaian itu bermakna pekerja sendiri bukan satu kumpulan pekerjaan atau tahap kemahiran yang seragam.

Laporan Shifting Tides KRI pada 2024 mendapati lebih ramai graduan memasuki kerja sendiri, tetapi ramai kemudian beralih kepada pekerjaan standard kerana jaminan kerja dan pendapatan yang lebih stabil. Prof Dr Chung Tin Fah dari HELP University turut mengaitkan peningkatan bandar dengan perpindahan penduduk untuk mencari peluang ekonomi serta keinginan kepada waktu kerja fleksibel.

Risikonya ialah pendapatan tidak menentu, prospek kerjaya jangka panjang yang terhad dan perlindungan sosial yang tidak konsisten. Pekerja gig juga mempunyai perwakilan kolektif serta kuasa rundingan yang terhad. Gong mencadangkan persatuan pekerja diberi suara lebih besar dalam rundingan dengan platform dan pembangunan program yang memberi kesan kepada mereka.

Prof Dr Yeah Kim Leng menilai status pekerjaan yang tidak jelas dan jurang caruman sebagai masalah yang belum selesai. Beliau melihat keperluan penguatkuasaan caruman PERKESO dan Kumpulan Wang Simpanan Pekerja bagi pekerja gig serta perlindungan lebih luas untuk pekerja bebas. Cadangan itu perlu diterjemahkan kepada dasar yang menyatakan pihak pembayar dan kaedah pelaksanaan.

Bagi belia Lembah Klang, kebebasan jadual perlu dibandingkan dengan turun naik pendapatan, kos kerja dan simpanan persaraan. Data 2025 membuktikan skala perubahan, bukan bahawa semua kerja sendiri buruk atau baik. Perkembangan seterusnya ialah reka bentuk perlindungan yang merangkumi pekerja platform, pekerja bebas dan graduan tanpa memaksa semua model pekerjaan menjadi sama. Pakar turut mencadangkan kurikulum pengajian tinggi disemak secara berkala mengikut keperluan industri. Langkah itu menyasarkan graduan yang mahu beralih kepada pekerjaan standard, bukan menutup pilihan kerja sendiri.