Mesyuarat kesihatan ASEAN: perkongsian data patogen dan AMR disaran

Ancaman kesihatan yang bergerak melalui perjalanan, perdagangan, haiwan dan ekosistem bersama mendorong gesaan supaya ASEAN menyepadukan data, makmal serta bekalan kecemasan.

Mesyuarat Menteri-Menteri Kesihatan ASEAN ke-17 yang bermula pada 7 September menyediakan ruang untuk Malaysia membawa cadangan penyelarasan yang lebih khusus terhadap ancaman rentas sempadan. Malaysia mempengerusikan mesyuarat tersebut ketika pakar kesihatan menekankan bahawa wabak, penyakit bawaan haiwan dan rintangan antimikrob tidak berhenti pada sempadan negara. Pandangan yang dilaporkan ialah cadangan kepada negara anggota; ia belum membuktikan semua langkah telah dipersetujui atau mempunyai jadual pelaksanaan serantau.

Profesor Dr Zaleha Md Isa dari Universiti Kebangsaan Malaysia mencadangkan sistem pengawasan One Health yang menyatukan kesihatan manusia, haiwan dan alam sekitar. Hubungan itu diperlukan kerana patogen boleh bergerak melalui perjalanan, perdagangan, ternakan, sungai dan ekosistem yang dikongsi. Beliau menamakan selesema burung, virus Nipah dan koronavirus baharu sebagai contoh ancaman yang boleh tersebar pantas. Sumber tidak melaporkan wabak baharu bagi penyakit tersebut pada hari mesyuarat bermula.

Perkongsian maklumat masa nyata menjadi teras cadangan kerana penutupan sempadan atau protokol ujian oleh sebuah negara sahaja dinilai tidak mencukupi. Zaleha mahu data epidemiologi disambungkan dengan strategi pembendungan pantas yang dibuat bersama. Rangkaian makmal serantau juga dicadang diperkukuh supaya kapasiti mengesan ancaman tidak terpisah mengikut negara. Laporan tidak menyenaraikan platform data, tahap akses atau perlindungan maklumat yang akan digunakan, maka reka bentuk teknikalnya masih belum diumumkan.

Rintangan antimikrob, atau AMR, memerlukan penyelarasan peraturan yang sama serius. Perbezaan aturan jualan antibiotik, penggunaan ubat veterinar dan amalan pertanian boleh melemahkan usaha sesebuah negara apabila patogen kebal bergerak merentasi rantau. Pakar ekonomi Profesor Emeritus Dr Barjoyai Bardai menyifatkan AMR sebagai krisis senyap yang berpotensi mahal kerana jangkitan kebal ubat boleh meningkatkan kos rawatan dan mengurangkan produktiviti. Tiada anggaran ringgit khusus diberikan dalam laporan tersebut.

Antara komitmen lebih konkrit yang dicadangkan ialah perkongsian data patogen dan AMR yang lebih kuat, perolehan bersama serta stok bekalan perubatan serantau. Zaleha turut mahu Pusat ASEAN bagi Kecemasan Kesihatan Awam dan Penyakit Baru Muncul beroperasi sepenuhnya. Cadangan perolehan bersama boleh dibaca sebagai usaha penyediaan kolektif, tetapi sumber tidak menamakan ubat, vaksin, peralatan, jumlah stok atau kaedah pembahagian ketika berlaku kecemasan.

Doktor Rozita Hod pula menggunakan jerebu rentas sempadan sebagai contoh ancaman kesihatan yang sedang berlaku dan memerlukan tindakan beberapa agensi serta negara jiran. Beliau mencadangkan bantuan teknikal dan sumber diberikan kepada negara yang memerlukannya, di samping perhatian terhadap pengurusan sisa pepejal. Pandangan itu menambah dimensi alam sekitar kepada perbincangan kesihatan. Ia tidak menetapkan negara penerima, bentuk bantuan atau keputusan khusus mengenai keadaan jerebu Malaysia pada 7 September.

Risiko jangka panjang ASEAN meliputi penduduk menua dan kekurangan doktor, jururawat, penjaga serta profesional kesihatan awam. Barjoyai menilai penuaan akan meningkatkan perbelanjaan kesihatan dan penjagaan jangka panjang ketika saiz tenaga kerja produktif mengecil. Wabak masa depan pula boleh mengganggu perdagangan, pelancongan, pembuatan, pendidikan dan kewangan awam seperti yang berlaku semasa Covid-19. Gabungan tekanan ini menunjukkan sistem serantau perlu bersedia untuk kejutan segera dan perubahan demografi serentak.

Bagi Malaysia, manfaat praktikal tidak datang daripada satu pengumuman rawatan pada hari ini, tetapi daripada kemampuan negara bertukar amaran, ujian dan bekalan dengan jiran lebih cepat. Kuala Lumpur dan Selangor ialah pusat perjalanan, perkhidmatan kesihatan dan kegiatan ekonomi yang terdedah kepada gangguan rentas sempadan. Namun, cadangan pakar hanya boleh dinilai sebagai hasil dasar selepas komunike atau keputusan rasmi diterbitkan. Pembaca perlu membezakan agenda yang disaran daripada komitmen yang benar-benar diterima oleh menteri-menteri ASEAN.