Penduduk 60 tahun ke atas kini 12.6%, Kota Kinabalu dicadang pacu bandar mesra usia

Malaysia menghampiri ambang negara menua, lalu perancangan bandar perlu bergerak daripada rawatan kesihatan sahaja kepada ruang, perkhidmatan dan sokongan sosial.

Penduduk berusia 60 tahun ke atas kini merangkumi 12.6 peratus daripada populasi Malaysia, menurut anggaran Jabatan Perangkaan yang dibentangkan pada Persidangan Penuaan Sihat Malaysia ke-11. Bahagian itu diunjur mencapai ambang 15 peratus bagi sebuah negara menua dalam tempoh sedekad. Perubahan tersebut menjadikan penuaan satu perkara yang perlu diambil kira dalam reka bentuk bandar dan penyampaian perkhidmatan, bukan isu yang terhad kepada wad hospital atau pusat jagaan.

Di Sabah, Menteri Pembangunan Wanita, Kesihatan dan Kesejahteraan Rakyat negeri, Datuk Julita Majungki, melihat Kota Kinabalu sebagai bandar yang berpotensi memimpin agenda mesra usia. Asas yang disebut ialah kemudahan kesihatan, infrastruktur dan rangkaian sosial yang sudah wujud. Kenyataan itu merupakan cadangan arah pembangunan, bukannya pengisytiharan bahawa Kota Kinabalu telah menerima status rasmi bandar mesra usia atau bahawa semua kemudahan di situ sudah memenuhi piawaian tertentu.

Takrif penuaan sihat yang dibawa dalam ucapan tersebut lebih luas daripada akses kepada rawatan. Ia merangkumi keterangkuman sosial, kemampuan menjalani kehidupan dengan lebih bebas dan penjagaan maruah. Tiga unsur itu menerangkan hasil yang ingin dicapai untuk warga emas, sedangkan sistem kesihatan ialah hanya satu bahagian sokongan. Sumber tidak menetapkan penunjuk prestasi, tempoh pelaksanaan atau bajet bagi mengukur setiap unsur, jadi kerja terperinci masih perlu diterjemah oleh pihak yang terlibat.

Ruang awam dan perkhidmatan bandar dikenal pasti sebagai bidang yang perlu disesuaikan. Pada peringkat ini, laporan The Star tidak menyenaraikan projek fizikal, lokasi, bentuk pengangkutan atau perubahan prosedur tertentu. Oleh itu, cadangan tersebut tidak boleh diperluas menjadi janji pembinaan kemudahan yang belum diumumkan. Maklumat yang disahkan ialah keperluan menyesuaikan persekitaran dan perkhidmatan supaya warga emas dapat terus mengambil bahagian dalam kehidupan masyarakat dengan kebebasan serta maruah.

Pelaksanaan juga tidak diletakkan pada satu jabatan sahaja. Julita meminta pendekatan seluruh komuniti yang melibatkan agensi kerajaan, perniagaan, penyedia penjagaan kesihatan dan keluarga. Gabungan itu mencerminkan hakikat bahawa pengalaman menua terbentuk dalam banyak tempat, daripada rumah dan kemudahan awam hingga urusan perkhidmatan serta penjagaan. Walau bagaimanapun, sumber tidak memberikan pembahagian tugas atau saluran penyertaan bagi organisasi, maka belum ada mandat khusus yang boleh dianggap telah berkuat kuasa.

Angka 12.6 peratus dan unjuran 15 peratus ialah ukuran pada peringkat Malaysia, manakala cadangan bandar yang dibincangkan tertumpu pada Kota Kinabalu. Kedua-duanya perlu dibaca pada skala yang betul. Unjuran negara menerangkan tekanan demografi yang bakal dihadapi secara meluas; ia tidak menyatakan bahawa setiap bandar mempunyai komposisi umur yang sama. Cadangan Sabah pula memberikan satu contoh bagaimana sebuah ibu negeri boleh menggunakan kemudahan sedia ada untuk mula menyusun tindak balas.

Satu acara berasingan di Sandakan memperluas perhatian kepada kawasan di luar Kota Kinabalu. Julita menggesa agensi negeri meningkatkan jangkauan luar bandar agar kumpulan rentan tidak tercicir, termasuk ibu tunggal, keluarga berpendapatan rendah, penjaga dan orang kurang upaya. Kenyataan ini menghubungkan pembangunan bandar dengan liputan wilayah yang lebih luas: tumpuan pada sebuah pusat negeri tidak seharusnya menyebabkan program kesejahteraan berhenti di sempadan bandar atau gagal sampai kepada komuniti yang memerlukan sokongan.

Bagi pembaca di Kuala Lumpur dan Selangor, angka penduduk 60 tahun ke atas relevan kerana ia ialah anggaran nasional, tetapi laporan ini tidak mengumumkan program baharu untuk Lembah Klang. Pengajaran yang boleh diambil tanpa melangkaui sumber ialah perancangan penuaan memerlukan gabungan ruang awam, perkhidmatan, kesihatan dan rangkaian sosial. Langkah seterusnya di Kota Kinabalu masih memerlukan dasar, projek dan ukuran yang jelas; bandar lain pula perlu dirujuk melalui pengumuman pihak berkuasa masing-masing.