Makmal bergerak Sarawak kesan diabetes dan darah tinggi yang lewat diketahui

Penyakit kronik di pedalaman Sarawak tidak muncul dalam pola yang seragam, lalu penyelidik membawa makmal ke komuniti untuk mencari diabetes, tekanan darah tinggi, kanser dan jangkitan yang sering hanya diketahui pada peringkat lewat.

Pengawasan kesihatan di Sarawak menemukan peningkatan penyakit tidak berjangkit, khususnya diabetes dan tekanan darah tinggi dalam komuniti luar bandar. Penyelidik di Sarawak Infectious Diseases Centre atau SIDC mengaitkan sebahagian corak itu dengan gaya hidup serta pemakanan tinggi karbohidrat. Kanser juga dilihat meningkat dan sering dikesan lewat, walaupun banyak jenis boleh dikenal pasti lebih awal. Dapatan tersebut datang daripada program pengawasan yang masih berjalan, bukan bancian lengkap semua penduduk Sarawak atau anggaran kadar nasional.

Corak penyakit berbeza antara daerah. Di Gedong, diabetes didapati tinggi, manakala di Sibu penyelidik melihat diabetes bersama obesiti. Secara purata, diabetes ialah penyakit yang paling ketara dalam pemerhatian pasukan tersebut. Perbezaan geografi ini menjadi alasan untuk mengumpul data komuniti secara khusus dan tidak menggunakan satu andaian bagi seluruh negeri. Laporan tidak menerbitkan jumlah peserta, peratus kelaziman atau pecahan umur, jadi tahap masalah tidak boleh dikira hanya daripada kenyataan kualitatif itu.

Pengesanan lewat mempunyai kesan kepada rawatan. Penyelidik menyatakan ramai hanya mengetahui mereka menghidap diabetes apabila penyakit sudah berada pada peringkat lanjut, sementara permintaan terhadap pusat dialisis meningkat. Hubungan itu menerangkan kepentingan mengesan penyakit sebelum komplikasi menjadi berat, tetapi sumber tidak menyediakan angka pesakit dialisis atau membuktikan setiap permintaan baharu berpunca daripada diabetes. Program ini menggunakan pengawasan untuk mencari pola yang boleh membimbing kesedaran, penyelidikan dan tindakan kesihatan yang lebih terarah.

Pasukan perubatan dan saintis SIDC menggunakan makmal bergerak untuk mengumpul sampel biologi serta menilai keadaan setempat. Kemudahan tersebut membolehkan ujian lapangan dijalankan lebih dekat kepada penduduk terpencil, berbanding mengandaikan semua orang boleh datang ke pusat bandar. Premier Sarawak Tan Sri Abang Johari Openg diberi taklimat mengenai program dan makmal bernilai jutaan ringgit itu di Kampung Lubok Bunting, Gedong. Laporan tidak menyatakan jadual lawatan awam atau cara individu mendaftar untuk pemeriksaan.

Pemerhatian program tidak terhad kepada penyakit kronik. Jangkitan cacing parasit juga dikenal pasti sebagai masalah lazim dalam komuniti luar bandar, dengan pendedahan dikaitkan kepada berjalan tanpa kasut di ladang atau aktiviti luar. Malnutrisi turut disebut. Gabungan penyakit tidak berjangkit, jangkitan dan pemakanan menunjukkan mengapa pasukan menggunakan kerangka One Health yang menekankan kerjasama komuniti, pendidikan kebersihan dan pencegahan, bukan rawatan reaktif semata-mata.

Data yang dikumpulkan akan dianalisis untuk menyokong penyelidikan yang disasarkan kepada keadaan setempat. Abang Johari berkata penyelidik juga mahu menggunakan biodiversiti Sarawak dalam usaha membangunkan penyelesaian farmaseutikal dan terapi tempatan yang sesuai dengan keperluan wilayah. Itu ialah arah penyelidikan, bukan pengumuman ubat baharu yang sudah tersedia. Sumber tidak menamakan produk, ujian klinikal atau tarikh hasil penyelidikan boleh digunakan dalam rawatan.

Program pengawasan SIDC akan diperluas ke daerah dan bahagian lain, khususnya kawasan luar bandar serta komuniti yang kurang mendapat perkhidmatan. Pihak negeri melihat data tempatan sebagai asas untuk menyesuaikan dasar dan strategi, bukannya bergantung sepenuhnya pada polisi umum seluruh negara. Namun, laporan tidak memberikan senarai lokasi seterusnya, tarikh peluasan atau jumlah saringan yang disasarkan. Penduduk belum boleh menganggap makmal bergerak akan tiba di kawasan tertentu tanpa pengumuman lanjut.

Bagi Malaysia, pengalaman Sarawak menunjukkan nilai membawa pengesanan kepada komuniti apabila jarak menyukarkan akses. Ia tidak bermaksud kaedah SIDC telah diterapkan di Kuala Lumpur, Selangor atau negeri lain. Pelajaran yang disokong sumber ialah corak penyakit boleh berubah mengikut daerah, pengesanan lewat menambah beban, dan data setempat boleh membentuk tindak balas yang lebih khusus. Langkah seterusnya yang boleh dinilai ialah peluasan program, penerbitan data terperinci dan bukti bahawa saringan lapangan membawa kepada rawatan lebih awal.