Lapan projek tebatan banjir Melaka bernilai RM1.46 bilion, enam sedang berjalan

Pelaburan tebatan banjir di Melaka merangkumi projek sungai, kolam takungan, pam dan sistem data, dengan sebahagian besar kerja masih belum siap.

Lapan projek tebatan banjir bernilai RM1.46 bilion telah diluluskan untuk Melaka bagi tempoh 2021 hingga 2026, tetapi tidak satu pun projek Rancangan Tebatan Banjir yang disebut sudah siap sepenuhnya. Kelulusan Kerajaan Persekutuan melalui Kementerian Peralihan Tenaga dan Transformasi Air itu meliputi gabungan kerja di bandar, sungai dan kolam takungan. Pengarah Jabatan Pengairan dan Saliran Melaka, Mohd Adnan Ahmad Fauzi, meletakkannya sebagai usaha bersama kerajaan Persekutuan dan negeri untuk mengurangkan risiko serta kesan banjir.

Enam projek kini berada dalam pelaksanaan. Senarainya merangkumi RTB Alor Gajah Fasa 1, RTB Bandar Jasin, RTB Bandar Merlimau, RTB Sungai Putat dan RTB Sungai Duyong. Turut disertakan ialah naik taraf Kolam Tebatan Banjir Krubong–Durian Tunggal menjadi kemudahan dwifungsi untuk tebatan banjir dan bekalan air negeri. Lima daripada enam kerja itu dijangka siap pada suku keempat 2027, manakala baki satu projek dijadualkan selesai pada 2030.

Dua projek lain belum memasuki peringkat pembinaan. RTB Sungai Melaka Fasa 1 dan RTB Sungai Baru di Alor Gajah masih pada fasa reka bentuk. Kedudukan ini bermakna angka lapan projek tidak boleh dibaca sebagai lapan tapak pembinaan aktif atau lapan kemudahan yang sudah memberi perlindungan penuh. Garis masa yang dinyatakan juga berbeza antara projek, maka kesan keseluruhan hanya dapat dinilai secara lebih lengkap apabila kerja siap dan data banjir selepas pelaksanaan tersedia.

Data titik panas menunjukkan perubahan sebelum semua projek selesai. Rekod Unit Hidrologi JPS Melaka dan Pusat Ramalan dan Amaran Banjir Negara menunjukkan titik panas banjir berkurang daripada 157 pada 2021 kepada 106 pada tahun lalu. JPS menganggarkan lebih 50,000 penduduk Melaka boleh dilindungi daripada risiko banjir selepas kesemua projek siap. Angka itu ialah jangkaan perlindungan, bukannya bilangan penduduk yang dijamin tidak akan mengalami banjir dalam setiap keadaan cuaca.

Keberkesanan kerja sedang dinilai menggunakan beberapa ukuran, bukan jumlah titik panas sahaja. Data pemantauan meliputi kekerapan kejadian, tempoh dan kedalaman banjir, keluasan kawasan terjejas serta taburan hujan. Bahagian Pengurusan Sumber Air dan Hidrologi Melaka bersama pusat ramalan nasional memantau maklumat tersebut secara berterusan. Kaedah ini membolehkan JPS membandingkan prestasi langkah yang dilaksanakan dengan keadaan hujan dan tindak balas sistem sungai pada masa berlainan.

Pendekatan teknikal turut berubah daripada tumpuan tunggal kepada pelebaran sungai. Pengurusan kini melihat keseluruhan lembangan, bermula di kawasan tadahan hulu hingga ke muara. Reka bentuk juga mengambil kira corak perubahan iklim dan kemungkinan hujan yang lebih ekstrem melalui data hidrologi, rekod hujan serta unjuran iklim. Antara kerja yang disebut ialah penambahan kolam takungan, naik taraf sungai dan penggunaan stesen pam yang lebih cekap; RTB Sungai Baru di Masjid Tanah mencadangkan empat kolam takungan.

Komponen digital digunakan untuk amaran lebih awal dan tindak balas lebih pantas. JPS memperluas sistem ramalan banjir, pemantauan aras sungai dalam talian, data hujan automatik serta pemodelan hidrologi dan hidraulik. Pada masa yang sama, satu lagi projek tebatan dengan anggaran RM145 juta telah dikemukakan kepada Kementerian Ekonomi di bawah Pelan Pusingan Pertama Rancangan Malaysia Ketiga Belas. Projek tambahan itu masih untuk pertimbangan dan kelulusan, lalu tidak termasuk sebagai peruntukan yang telah dipastikan dalam laporan ini.

Batas perlindungan turut dinyatakan secara jelas. Projek tebatan tidak dapat menjamin banjir dihapuskan sepenuhnya apabila hujan ekstrem melebihi kapasiti reka bentuk saliran dan sungai. Infrastruktur juga bergantung pada perancangan pembangunan, disiplin pemaju serta penyelenggaraan longkang dan sungai oleh masyarakat. Bagi pembaca di Malaysia, pelaksanaan Melaka menunjukkan bahawa jumlah peruntukan perlu dibaca bersama status kerja, ukuran prestasi dan had reka bentuk; angka besar sahaja belum membuktikan semua risiko sudah terkawal.