Langit gelap perlu dipelihara, astro-pelancongan masih di peringkat potensi

Peluang melihat langit malam dengan jelas bergantung pada ruang yang terlindung daripada cahaya berlebihan, bukan sekadar kewujudan acara astronomi atau lokasi hutan.

Pemeliharaan langit gelap semakin penting apabila pembangunan dan pencahayaan bertambah di sekitar lokasi cerapan. Timbalan Menteri Sumber Asli dan Kelestarian Alam, Syed Ibrahim Syed Noh, berkata kedudukan Malaysia di garisan khatulistiwa patut dimanfaatkan kerana beberapa kawasan berpotensi untuk pemerhatian astronomi. Potensi itu belum bermaksud semua kawasan gelap sesuai menerima pelawat. Kualiti langit, akses, kemudahan dan perlindungan persekitaran perlu dinilai bersama sebelum sesuatu lokasi boleh dibangunkan sebagai destinasi.

Pencemaran cahaya menjadi batas utama yang diterangkan dalam laporan. Apabila pembangunan meningkat, jumlah pencahayaan turut bertambah dan boleh menjejaskan keupayaan melihat serta mengkaji langit malam, bintang dan fenomena angkasa. Sumber tidak menetapkan had teknikal pencahayaan, jarak zon penampan atau piawaian lampu yang perlu digunakan. Oleh itu, mesej dasarnya ialah kawasan tertentu perlu dipelihara daripada cahaya berlebihan, sementara kaedah pengawalan yang tepat masih memerlukan kajian dan aturan lanjut.

Antara lokasi yang dinamakan ialah Taman Negeri Kenaboi di Jelebu serta beberapa kawasan di Pantai Timur. Senarai itu ialah contoh tempat berpotensi, bukannya pengumuman bahawa semua lokasi telah diluluskan sebagai taman langit gelap atau dibuka tanpa syarat kepada orang ramai. Kajian menyeluruh perlu melihat keseimbangan antara kemudahan dan akses masyarakat dengan keperluan mengekalkan persekitaran bebas pencemaran cahaya. Status tanah, keselamatan, kapasiti pengunjung dan aturan perjalanan tidak dihuraikan dalam sumber.

Perbincangan berlangsung semasa Program Cerapan Hujan Meteor Perseids di Dataran Astronomi PD Forest Sungai Menyala, Port Dickson. Kira-kira 200 penyelidik menyertai program tersebut untuk meninjau potensi Negeri Sembilan dalam astro-pelancongan. Bilangan peserta itu menerangkan skala program cerapan, bukan sasaran pelancong tahunan atau kapasiti tetap lokasi. Sumber juga tidak menyatakan bahawa acara sama akan diadakan setiap hari atau bahawa kemudahan tersebut boleh dimasuki pada bila-bila masa tanpa kebenaran.

Kerajaan Negeri Sembilan melihat astro-pelancongan sebagai sektor yang boleh dibangunkan bersama agensi berkaitan dan mungkin menjadi permulaan kepada eko-pelancongan. Perkataan potensi perlu dikekalkan kerana laporan tidak memberikan peruntukan, garis masa pembangunan, harga pakej atau sasaran hasil. Pembangunan pelancongan juga perlu bergerak seiring tujuan pemeliharaan. Jika akses atau pencahayaan dibesarkan tanpa kawalan, kualiti yang menjadikan lokasi tersebut sesuai untuk cerapan boleh terjejas.

Jabatan Perhutanan Negeri Sembilan menyatakan kesediaan memudahkan masyarakat mendapatkan akses, termasuk melalui permit dan pakej yang sesuai untuk aktiviti astronomi. Ini menunjukkan penggunaan kawasan hutan akan melibatkan tatacara, bukannya kemasukan terbuka secara automatik. Sumber tidak menyiarkan pautan permohonan, kadar bayaran, tempoh permit atau syarat peralatan. Pengunjung perlu menunggu butiran rasmi daripada pihak pengurusan lokasi dan tidak menganggap sebutan tentang permit sebagai bukti bahawa satu produk tempahan sudah tersedia.

Bagi Kuala Lumpur dan Selangor yang mempunyai pembangunan serta pencahayaan bandar padat, isu ini memberi konteks kepada perancangan lampu dan akses ke lokasi cerapan di luar pusat bandar. Laporan tidak menamakan tapak baharu di Lembah Klang, maka tidak wajar mendakwa destinasi tertentu di sini telah dipilih. Relevansi khususnya ialah tekanan cahaya daripada pembangunan boleh mengurangkan mutu langit malam, dan kawasan berpotensi yang lebih gelap perlu dilindungi sebelum promosi pelancongan diperluas.

Langkah seterusnya yang disokong sumber ialah mengenal pasti kawasan, menjalankan kajian menyeluruh, menyusun akses serta permit, dan mengekalkan persekitaran daripada pencemaran cahaya. Astro-pelancongan boleh membuka satu kegiatan eko-pelancongan, tetapi kejayaannya belum boleh diukur tanpa lokasi diluluskan, aturan pengunjung dan pelan pemeliharaan. Pembaca yang berminat wajar membezakan program cerapan yang telah berlangsung di Sungai Menyala daripada cadangan pembangunan destinasi baharu yang masih berada di peringkat penilaian.