Kes rabies Kedah ingatkan luka gigitan perlu dibasuh sekurang-kurangnya 15 minit

Pengesahan rabies manusia pertama di Kedah dalam 28 tahun mengembalikan perhatian kepada tempoh paling penting selepas gigitan: membersihkan luka dan mendapatkan penilaian perubatan tanpa menunggu gejala.

Kedah mengesahkan kes rabies manusia pertama di negeri itu sejak 1998 selepas seorang pesakit yang pernah digigit anjing liar meninggal dunia pada 27 September. Jabatan Kesihatan Negeri memaklumkan pendedahan berlaku pada Ogos. Pesakit mendapatkan rawatan awal tetapi tidak menerima profilaksis selepas pendedahan rabies pada ketika itu. Maklumat tersebut menunjukkan mengapa setiap gigitan atau cakaran perlu dinilai secara khusus, tanpa membuat andaian bahawa luka kecil atau rawatan awal biasa sudah mencukupi untuk menolak risiko jangkitan.

Gejala mula muncul pada 18 September dan kemudian berkembang sehingga pesakit dirujuk serta dimasukkan ke unit rawatan rapi. Sampel klinikal yang diambil pada 24 September disahkan positif dua hari kemudian. Urutan masa itu bukan tempoh standard yang boleh digunakan untuk meramal semua kes. Perkara paling berguna kepada orang ramai ialah tidak menunggu tanda penyakit sebelum kembali mendapatkan bantuan, kerana laporan ini menekankan bahawa penilaian dan profilaksis selepas pendedahan perlu dipertimbangkan lebih awal oleh petugas kesihatan.

Arahan pertolongan awal yang diberikan Jabatan Kesihatan Negeri Kedah adalah jelas. Luka akibat gigitan atau cakaran haiwan perlu dibasuh segera menggunakan sabun dan air mengalir sekurang-kurangnya 15 minit. Selepas itu, individu perlu mendapatkan rawatan di kemudahan kesihatan awam atau swasta bagi penilaian risiko dan rawatan bersesuaian. Tempoh mencuci luka bukan pengganti pemeriksaan perubatan. Sumber tidak menyatakan semua orang akan menerima rejimen sama kerana keputusan rawatan bergantung pada penilaian pendedahan.

Rabies boleh berpindah melalui gigitan, cakaran atau sentuhan air liur haiwan dijangkiti. Oleh sebab itu, petugas kesihatan memerlukan maklumat tentang jenis haiwan, keadaan pendedahan, lokasi dan masa kejadian. Pemilik haiwan pula diminta memastikan anjing serta kucing mendapat vaksin antirabies. Pesanan vaksinasi tidak terhad kepada kawasan kes yang disahkan kerana haiwan peliharaan juga membentuk sebahagian besar laporan gigitan dan cakaran di Kedah pada tahun ini.

Sehingga Ogos 2026, Kedah merekodkan 502 kes gigitan dan cakaran haiwan. Anjing menyumbang 65.3 peratus, kucing 23.1 peratus dan haiwan lain 11.6 peratus. Dari sudut pemilikan, 56.2 peratus melibatkan haiwan peliharaan dan 43.8 peratus haiwan liar atau terbiar. Angka tersebut merekodkan pendedahan, bukan jumlah kes rabies manusia. Ia juga tidak bermakna setiap haiwan yang menggigit dijangkiti rabies, tetapi menunjukkan penilaian risiko perlu merangkumi haiwan peliharaan serta haiwan terbiar.

Selepas pengesahan kes, Jabatan Kesihatan Negeri, Pejabat Kesihatan Daerah, Jabatan Perkhidmatan Veterinar Kedah dan agensi berkaitan melaksanakan pencarian kes aktif, pendidikan kesihatan, pengawasan lebih rapi terhadap gigitan haiwan serta penilaian dan kawalan haiwan terbiar. Pendekatan Satu Kesihatan yang digunakan menghubungkan pengurusan pendedahan manusia dengan pemantauan haiwan. Sumber tidak menyenaraikan keluasan kawasan operasi atau tempoh setiap langkah, maka skala kawalan tidak boleh dianggarkan sendiri.

Kementerian Kesihatan dan agensi negeri turut menjalankan siasatan epidemiologi bagi mengenal pasti sumber jangkitan serta laluan pendedahan. Semakan merangkumi sejarah perjalanan dan pendedahan pesakit, hubungan berkaitan, faktor risiko dan garis masa kejadian. Siasatan itu masih berjalan ketika laporan diterbitkan. Oleh itu, kes ini tidak patut digunakan untuk mendakwa terdapat penularan luas di Kedah atau mana-mana negeri lain tanpa dapatan lanjut daripada pihak berkuasa.

Bagi penduduk Kuala Lumpur, Selangor dan seluruh Malaysia, pengajaran praktikalnya terpakai di mana sahaja pendedahan berlaku: cuci luka selama sekurang-kurangnya 15 minit dan segera minta penilaian profesional. Simpan maklumat tentang haiwan serta kejadian jika selamat berbuat demikian, tetapi jangan cuba menangkap haiwan sendiri berdasarkan laporan ini. Kes Kedah menunjukkan bahawa mendapatkan rawatan pada satu peringkat tidak semestinya bermakna profilaksis rabies telah diberikan. Pesakit perlu menjelaskan pendedahan dengan lengkap dan mengikuti arahan susulan kemudahan kesihatan.