Kemudahan sisa Lynas 77 peratus siap, penghasilan WLP mesti berhenti sebelum Mac 2031

Kemajuan fizikal kemudahan pelupusan perlu dibaca bersama jumlah sisa yang dipindahkan, paras aktiviti yang disasarkan dan kuasa pengawal selia jika syarat 2031 tidak dipenuhi.

Kemudahan pelupusan kekal bagi sisa Lynas Malaysia mencapai 77 peratus dari segi pembinaan dan operasi setakat 31 Ogos 2026. Menteri Sains, Teknologi dan Inovasi, Datuk Chang Lih Kang, memaklumkan status itu di Dewan Rakyat pada 26 Oktober. Daripada 1.467 juta tan metrik sisa Water Leach Purification, atau WLP, yang telah dihasilkan, sebanyak 1.45 juta tan metrik sudah dipindahkan ke kemudahan tersebut. Baki antara dua angka itu tidak diterangkan secara berasingan dalam laporan.

Empat sel pelupusan yang dinamakan A, B, C dan D telah siap. Proses mengisi kemudahan dengan sisa Auto Leach Residue, atau ALR, pula masih berlangsung. Maklumat ini membezakan pembinaan sel daripada keseluruhan kerja operasi. Peratus 77 tidak boleh dibaca sebagai tanda bahawa semua sel sudah diisi, semua sisa sudah dirawat atau semua kewajipan jangka panjang telah selesai. Sumber juga tidak memberikan tarikh kemudahan itu dijangka mencapai kemajuan penuh.

Pemantauan Jabatan Tenaga Atom, atau JTA, sehingga 10 September mendapati bacaan dos radiasi di luar kemudahan pelupusan berada di bawah 20 milisievert setahun. Menteri menyatakan bacaan itu mematuhi had dos bagi pekerja radiasi di bawah Akta Perlesenan Tenaga Atom 1984. Perbandingan tersebut perlu dikekalkan tepat: sumber merujuk had pekerja radiasi dan tidak memberikan bacaan lokasi demi lokasi, julat ukuran atau perbandingan berasingan dengan had untuk orang awam.

Lynas dikehendaki berhenti menghasilkan sisa radioaktif WLP sebelum Mac 2031. Sisa sedia ada serta sisa yang terhasil dalam tempoh menuju tarikh itu perlu dirawat supaya kepekatan aktivitinya turun di bawah satu becquerel setiap gram. Kaedah rawatan mesti dibuktikan berkesan melalui penyelidikan dan pembangunan. Sasaran berkenaan menghubungkan tarikh akhir penghasilan dengan ukuran aktiviti bahan; pemindahan ke tapak sahaja belum memenuhi keseluruhan matlamat pengurangan sisa.

Syarikat juga perlu meneruskan penyelidikan dan pembangunan berkaitan sisa WLP di bawah pemantauan JTA. Pendekatan yang dinyatakan bertujuan mengurangkan dan akhirnya menghentikan penghasilan sisa radioaktif melalui kitar semula atau penggunaan semula, sambil mengurus sumber mineral dengan selamat. Laporan tidak menamakan teknologi yang sudah lulus, kadar bahan yang berjaya dikitar semula atau produk akhir yang boleh digunakan. Hasil penyelidikan masih perlu dinilai terhadap ukuran satu becquerel setiap gram.

Bagi lima tahun pertama, Lynas perlu memantau kemudahan dalam tapak Lynas Advanced Materials Plant. Tujuannya ialah memastikan kepekatan aktiviti WLP dapat diturunkan di bawah had kawalan yang dinyatakan dalam Akta 304. Jika syarikat masih menghasilkan sisa radioaktif WLP selepas lima tahun, JTA boleh menggantung atau membatalkan lesen. Jabatan itu bertanggungjawab memastikan penghasilan sisa berkenaan dihentikan menjelang Mac 2031, menurut penjelasan menteri.

Kerajaan memperbaharui lesen operasi Lynas selama 10 tahun pada Mac 2026. Pembaharuan itu membenarkan syarikat Australia tersebut mengimport bahan mentah yang mengandungi bahan radioaktif semula jadi dan memproses unsur nadir bumi. Tempoh lesen yang panjang tidak menghapuskan syarat khusus berkaitan WLP. Sebaliknya, kuasa menggantung atau membatalkan lesen yang diterangkan menjadi mekanisme jika penghasilan sisa radioaktif masih berterusan selepas tempoh yang ditetapkan.

Bagi pembaca di Pahang dan seluruh Malaysia, tiga rekod perlu dilihat secara berasingan selepas ini: kemajuan fizikal PDF, jumlah sisa yang dipindah dan dirawat, serta kepekatan aktiviti yang dicapai. Bacaan pemantauan JTA dan kemajuan penyelidikan juga menentukan sama ada sasaran 2031 berada di landasan. Angka 77 peratus ialah gambaran setakat 31 Ogos, bukan keputusan akhir tentang pematuhan. Tarikh penting seterusnya kekal Mac 2031, apabila penghasilan sisa radioaktif WLP mesti berhenti.