Jualan hidupan marin dilindungi kini dijejak hingga ke platform digital

Penguatkuasaan perlindungan jerung dan pari tidak lagi berhenti di bot, jeti atau pasar kerana produk yang sudah diproses boleh dijual dalam talian tanpa ciri fizikal yang mudah dikenal pasti.

Perdagangan digital menambah satu lapisan baharu kepada usaha Malaysia melindungi jerung dan pari terancam. Jabatan Perikanan memaklumkan bahawa pemantauannya kini merangkumi platform e-dagang, selain aktiviti menangkap, pendaratan ikan, pengangkutan, pemilikan dan jualan di pasar fizikal. Perubahan saluran jualan bermakna penguat kuasa perlu mengikuti sesuatu produk dari laut hingga pengguna akhir, termasuk apabila iklan hanya memaparkan potongan isi yang tidak lagi menyerupai bentuk asal haiwan.

Cabaran utama berlaku selepas jerung atau pari dipotong menjadi filet dan bahagian kecil. Gambar serta penerangan penjual mungkin tidak memberikan ciri yang cukup untuk mengenal pasti spesies. Kekurangan penanda visual menyukarkan pengguna biasa dan juga memerlukan kaedah pengesahan yang lebih kukuh semasa siasatan. Jabatan menggunakan ujian saintifik bagi menentukan identiti spesies apabila pemeriksaan mata tidak mencukupi. Kaedah itu melengkapkan pemantauan digital dan operasi di pasaran fizikal serta rangkaian bekalan.

Apabila jualan dalam talian disyaki menyalahi undang-undang, jabatan menjalankan pemantauan berasaskan risikan, memeriksa kesahihan penyenaraian dan menjejaki pembekal. Kerjasama kemudian dibuat dengan agensi penguat kuasa berkaitan. Ketua Pengarah Perikanan Datuk Adnan Hussain menegaskan bahawa strategi penguatkuasaan perlu berubah apabila kaedah perdagangan berubah. Pendekatan itu tidak menganggap satu tangkapan di laut sebagai penghujung kes; sumber produk, pergerakan stok dan penjualannya perlu diperiksa di sepanjang rantaian.

Perlindungan domestik bagi hidupan marin tertentu dilaksanakan melalui Peraturan-Peraturan Perikanan bagi Pengawalan Spesies Ikan Yang Terancam 1999. Pindaan pada 2019 meluaskan senarai kepada jerung sirip putih lautan, beberapa spesies jerung tukul, jerung kepala sayap, pari manta gergasi dan pari manta terumbu. Senarai ini penting kerana istilah umum seperti jerung atau pari tidak semestinya memadai untuk menentukan status undang-undang sesuatu produk; identiti spesies menjadi unsur penting dalam penyiasatan.

Perdagangan merentas sempadan pula mempunyai satu lagi lapisan kawal selia. Spesies yang disenaraikan di bawah Konvensyen Perdagangan Antarabangsa Mengenai Spesies Fauna dan Flora Liar Terancam, atau CITES, dikawal melalui Akta Perdagangan Antarabangsa Mengenai Spesies Terancam 2008. Jabatan Perikanan bertindak sebagai pihak berkuasa pengurusan bagi hidupan marin dalam senarai CITES. Oleh itu, pemantauan boleh melibatkan bukan sahaja iklan tempatan, malah pematuhan apabila produk bergerak merentas negara.

Usaha penguatkuasaan turut bergantung pada kerjasama pihak berkuasa tempatan di pasar serta rangkaian bekalan. Ini kerana produk yang muncul di platform digital mungkin berpunca daripada aktiviti pendaratan, pengangkutan atau pemilikan yang berlaku lebih awal. Dengan menjejaki pembekal, jabatan boleh menghubungkan sesuatu penyenaraian kepada bahagian rantaian yang relevan. Laporan sumber tidak memberikan jumlah penyenaraian yang sedang disiasat atau bilangan tindakan undang-undang, maka skala kes semasa tidak boleh disimpulkan daripada pengumuman ini.

Pengguna akan diberi alat tambahan untuk membuat pilihan. Jabatan merancang memperkenalkan poster pengecaman spesies, portal yang boleh dicapai melalui kod QR dan panduan makanan laut bertanggungjawab. Bahan itu bertujuan membantu orang ramai membezakan produk serta mengelakkan pembelian spesies yang dilindungi. Langkah ini penting khususnya bagi produk proses yang sukar dikenal pasti, walaupun panduan pengguna tidak menggantikan pengesahan saintifik yang digunakan dalam siasatan rasmi.

Bagi pembeli di Malaysia, tanggungjawab paling langsung ialah tidak meneruskan pembelian apabila status spesies meragukan atau produk disyaki datang daripada hidupan marin dilindungi. Permintaan pengguna menentukan sama ada penjual mempunyai pasaran bagi barangan tersebut. Pada masa sama, pengumuman jabatan menunjukkan bahawa penyenaraian dalam talian tidak berada di luar jangkauan undang-undang: iklan boleh disahkan, pembekal dijejak dan identiti spesies diuji. Perlindungan marin kini meliputi keseluruhan laluan jualan, bukan kawasan laut sahaja.