Industri angkasa sasar RM10 bilion dan 5,000 kerja, tumpuan bukan sekadar satelit

Nilai ekonomi angkasa Malaysia banyak datang daripada data dan perkhidmatan di bumi, sementara langkah menuju komponen serta satelit sendiri disusun secara terpilih kerana kos dan risikonya tinggi.

Ekonomi angkasa Malaysia tidak hanya merujuk roket atau misi jauh dari bumi. Kira-kira 79 syarikat tempatan terlibat dalam aktiviti berkaitan teknologi angkasa dan menyumbang sekurang-kurangnya RM6.21 bilion kepada ekonomi, berdasarkan Kajian Keupayaan Industri Angkasa Negara 2023. Sumbangan itu diunjur meningkat kepada RM10 bilion serta mewujudkan kira-kira 5,000 peluang kerja baharu menjelang 2030. Angka 2030 ialah sasaran pertumbuhan, bukan nilai hasil atau pekerjaan yang sudah tersedia hari ini.

Ketua Pengarah Agensi Angkasa Malaysia Datuk Azlikamil Napiah mahu negara memilih teknologi, komponen dan perkhidmatan bernilai tinggi yang boleh menempatkan syarikat tempatan dalam rantaian bekalan global. Pendekatan terpilih dianggap perlu kerana pembangunan teknologi angkasa memerlukan pelaburan besar, mempunyai risiko tinggi dan berubah dengan pantas. Malaysia tidak bercadang membangunkan setiap kemampuan sekaligus. Keutamaan diberikan kepada bidang yang boleh membawa nilai ekonomi dan membina keupayaan yang relevan.

Rantaian sektor itu terbahagi kepada huluan, pertengahan dan hiliran. Huluan meliputi penyelidikan, reka bentuk, pembuatan, pemasangan, ujian serta pelancaran aset seperti satelit, roket dan sensor. Pertengahan merangkumi operasi satelit, stesen bumi, penjejakan, telemetri dan penghantaran data. Hiliran pula menggunakan data, imej serta perkhidmatan satelit untuk komunikasi, navigasi, ramalan cuaca, pemantauan bencana, pertanian pintar, alam sekitar, perancangan bandar, makanan, maritim dan pertahanan.

Malaysia kini lebih kukuh dalam segmen hiliran. Data satelit sudah digunakan bagi pertanian, perhutanan, pengurusan bencana, pemetaan dan komunikasi. MYSA mahu asas pengguna ini berkembang menjadi keupayaan pertengahan dan huluan, supaya negara tidak kekal sebagai pengguna teknologi. Peralihan itu membawa peluang yang berlainan: analisis data dan penyampaian perkhidmatan di satu hujung, serta pembangunan komponen, pembuatan, ujian dan operasi aset di hujung yang lain.

Selangor mempunyai aset yang disebut secara khusus dalam pembangunan tersebut. Banting menempatkan kemudahan pemasangan, integrasi dan pengujian satelit yang disifatkan antara terbesar di Asia Tenggara, selain sebuah stesen penerimaan bumi yang membolehkan data satelit diterima dan diproses secara langsung. Kehadiran kemudahan itu memberi konteks nyata kepada sasaran industri bagi negeri ini. Namun, laporan The Star tidak menyenaraikan jawatan kosong, program latihan atau kontrak yang sedang dibuka di lokasi tersebut.

Satu projek yang dirancang ialah Projek Pembangunan Satelit Penderiaan Jauh Negara melalui kerjasama awam-swasta. Pelancarannya disasarkan pada hujung 2028 atau 2029. Projek itu dikaitkan dengan usaha memperkukuh kedaulatan teknologi supaya Malaysia tidak bergantung sepenuhnya pada teknologi asing yang mungkin tidak sentiasa boleh dibeli. Sumber tidak memberikan kos projek, rakan swasta, spesifikasi satelit atau tarikh pelancaran muktamad, maka dua tahun yang disebut kekal sebagai julat sasaran.

Penglibatan sektor swasta dicadang melalui model kerjasama awam-swasta, inisiatif pembiayaan swasta, pelaburan dan penciptaan bersama rakan antarabangsa. Malaysia sedang mempergiat kerjasama dengan Jepun serta China dan merancang memperluas hubungan kepada Itali dan Perancis. Kerjasama diperlukan kerana teknologi berkembang terlalu cepat untuk sebuah negara membina semua kemampuan sendirian. Pada masa sama, teknologi dwi-guna yang menyentuh komersial, keselamatan dan kedaulatan mungkin perlu dibangunkan sendiri kerana aksesnya sensitif.

Sasaran akhirnya ialah menjadikan syarikat tempatan pembekal teknologi dan perkhidmatan kepada Asia Tenggara serta pasaran global. Malaysia kini disebut berada dalam kelompok tiga teratas ekosistem angkasa ASEAN dan mahu mencapai tempat pertama pada 2030. Bagi pelajar serta pekerja, unjuran 5,000 kerja menunjukkan arah permintaan tetapi belum menerangkan kelayakan atau gaji. Kemajuan sebenar perlu diukur melalui pertumbuhan syarikat, projek yang siap, pekerjaan yang diwujudkan dan kemampuan tempatan bergerak daripada penggunaan data kepada penciptaan teknologi.