Geran Sabah RM1.5 bilion antara kemajuan sementara dalam rundingan MA63

Kemajuan pelaksanaan MA63 mengandungi beberapa tahap berbeza: ada perkara yang selesai, ada keputusan dasar, dan ada aturan sementara yang masih memerlukan rundingan lanjut.

Kenaikan Geran Khas Sabah kepada RM1.5 bilion mulai 2026 selama lima tahun ialah antara kemajuan pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963, tetapi jumlah itu belum menjadi penyelesaian akhir. Menteri di Jabatan Perdana Menteri bagi Sabah dan Sarawak Datuk Mustapha Sakmud menjelaskan ia merupakan aturan sementara ketika kerajaan Persekutuan dan Sabah berusaha mencapai persetujuan muktamad di bawah Perkara 112D Perlembagaan Persekutuan. Semakan itu dilakukan bersama oleh Kementerian Kewangan dan kerajaan Sabah.

Kedudukan keseluruhan yang dilaporkan menunjukkan 16 perkara dalam kerangka MA63 telah diselesaikan, manakala 13 lagi masih dibincangkan. Dua angka ini tidak boleh dibaca sebagai senarai mudah selesai atau gagal kerana beberapa urusan mempunyai status pertengahan. Tiga perkara dikategorikan selesai secara interim atau sebahagian, iaitu semakan geran khas Sabah dan Sarawak serta perkara kesihatan dan pendidikan. Oleh itu, label kemajuan perlu dibaca bersama tahap keputusan bagi setiap isu.

Pemantauan terhadap 13 perkara yang belum selesai dijalankan oleh Bahagian Hal Ehwal Sabah dan Sarawak di Jabatan Perdana Menteri. Bahagian itu menjadi urus setia kepada Majlis Tindakan Pelaksanaan MA63 dan jawatankuasa teknikalnya, bersama pihak berkepentingan pada peringkat Persekutuan serta kerajaan Sabah dan Sarawak. Susunan tersebut menunjukkan rundingan melibatkan lebih daripada satu kementerian atau kerajaan. Sumber tidak memberikan tarikh akhir menyeluruh untuk menutup semua perkara yang masih terbuka.

Antara kemajuan yang disebut sebagai selesai ialah tanggungjawab kewangan Persekutuan di bawah Senarai III dalam Senarai Bersama Jadual Kesembilan Perlembagaan. Turut disenaraikan ialah penambahan jawatan dalam perkhidmatan awam negeri Sabah dan Sarawak di bawah Perkara 112, serta proses Borneonisasi perkhidmatan awam Persekutuan di kedua-dua negeri. Laporan tidak memberikan angka jawatan atau jadual pelantikan, maka status selesai itu tidak boleh diterjemahkan kepada jumlah pekerja tertentu tanpa dokumen lanjut.

Lima tuntutan Sabah masih dirujuk untuk perbincangan atau keputusan pada peringkat tertinggi. Perkara tersebut merangkumi royalti minyak dan bayaran tunai petroleum, sumber minyak dan gas serta hak maritim Sabah. Dua isu lain ialah Akta Laut Wilayah 2012 dan duti setem bagi instrumen pindah milik tanah, gadaian serta pajakan di bawah undang-undang tanah Sabah. Senarai ini menerangkan bidang yang belum dimuktamadkan, bukan keputusan memihak kepada mana-mana tuntutan.

Dua perkara tertunggak sudah menerima keputusan dasar, iaitu penurunan kuasa berkaitan alam sekitar dan pelantikan pesuruhjaya kehakiman. Tiga lagi kekal dalam perbincangan: pembangunan sepanjang sempadan Sabah-Sarawak-Kalimantan, penambahan kerusi Parlimen bagi Sabah dan Sarawak, serta cadangan meletakkan pelancongan dalam Senarai Bersama. Keputusan dasar berbeza daripada pelaksanaan lengkap kerana undang-undang, prosedur atau langkah pentadbiran mungkin masih diperlukan selepas arah asas dipersetujui.

Kerajaan juga mengakui terdapat alasan untuk menambah bahagian kerusi Parlimen yang diperuntukkan kepada Sabah dan Sarawak. Namun, perkara itu masih memerlukan perbincangan serta penelitian oleh pihak berkaitan, termasuk Bahagian Hal Ehwal Undang-Undang dan Suruhanjaya Pilihan Raya. Pengakuan bahawa satu cadangan mempunyai asas tidak sama dengan penetapan jumlah kerusi atau tarikh perubahan. Laporan tidak memberikan formula baharu, sempadan kawasan atau pindaan yang telah diluluskan.

Bagi pembaca di Kuala Lumpur, Selangor dan seluruh Malaysia, kemajuan MA63 berkaitan dengan pembahagian tanggungjawab, kewangan, perkhidmatan awam dan perwakilan dalam Persekutuan. Ukuran seterusnya bukan hanya pertambahan bilangan perkara yang disebut selesai, tetapi sama ada aturan sementara menjadi persetujuan akhir dan keputusan dasar diterjemahkan kepada pelaksanaan. Mustapha menyatakan garis masa bergantung pada proses undang-undang. Buat masa ini, RM1.5 bilion ialah geran interim, 13 perkara masih dibincang dan beberapa bidang sudah bergerak ke tahap keputusan dasar.