Draf RUU tadbir urus AI ke Kabinet, sasaran Parlimen selewatnya awal 2027

Malaysia sudah mempunyai draf undang-undang untuk kecerdasan buatan, tetapi pematuhan belum boleh dikuatkuasakan sebelum struktur pentadbiran dan proses perundangan diselesaikan.

Peraturan khusus kecerdasan buatan di Malaysia bergerak ke peringkat seterusnya selepas draf Rang Undang-Undang Tadbir Urus AI disiapkan. Menteri Digital Gobind Singh Deo memaklumkan bahawa dokumen itu akan dikemukakan kepada Kabinet. Sasaran kerajaan ialah membentangkannya dalam suku semasa atau pada suku pertama 2027. Dua tempoh tersebut ialah jangkaan pembentangan, bukan pengesahan bahawa RUU sudah diluluskan atau mempunyai tarikh kuat kuasa.

Kerja persediaan tidak tertumpu pada teks undang-undang sahaja. Kerajaan sedang membentuk struktur pihak yang akan memastikan pematuhan apabila undang-undang dilaksanakan. Tanggungjawab yang disebut merangkumi pemantauan, siasatan terhadap masalah dan tindakan penguatkuasaan. Sumber tidak menamakan agensi penguat kuasa akhir, bidang kuasa setiap badan, proses aduan atau bentuk penalti, maka perkara itu masih perlu menunggu teks dan keputusan rasmi seterusnya.

Keperluan membina struktur lebih awal berkait dengan kebolehlaksanaan undang-undang. Sesebuah peruntukan tidak memadai jika tiada pihak yang diberi tanggungjawab memeriksa pematuhan dan bertindak apabila berlaku pelanggaran. Namun, pengumuman 10 September belum menerangkan cara perusahaan, pembangun atau pengguna akan dinilai. Ia juga tidak menyatakan sistem AI mana yang termasuk dalam skop, sama ada terdapat pengecualian atau bagaimana risiko akan dikategorikan.

RUU itu dirancang sebagai satu bahagian dalam kerangka tadbir urus yang lebih luas. Gobind membahagikan kerangka tersebut kepada tiga alat, iaitu standard, peraturan dan undang-undang. Standard boleh menangani amalan pembangun teknologi serta pengguna, manakala peraturan digunakan bagi perkara yang memerlukan pengawasan lebih dekat tetapi tidak semestinya satu peruntukan khusus dalam akta. Isu yang memerlukan kuasa undang-undang pula akan dibawa melalui RUU di Parlimen.

Pembahagian itu bertujuan memberi ruang tindak balas apabila teknologi berubah dengan cepat. Peraturan boleh disesuaikan bagi cabaran baharu tanpa meletakkan setiap butiran teknikal dalam undang-undang utama. Walau begitu, sumber tidak memberikan contoh kewajipan teknikal, piawaian ujian, keperluan ketelusan atau kawalan data yang akan digunakan. Pembaca tidak patut menganggap amalan dari negara lain sudah diterima Malaysia selagi dokumen tempatan belum diterbitkan.

Dua komponen institusi lain turut disebut dalam persediaan ini. AI Malaysia telah ditubuhkan sebagai sebahagian kerangka tadbir urus, sementara sebuah pusat standard yang diwujudkan bulan lalu telah mula bekerjasama dengan SIRIM dan organisasi lain. Laporan tidak memperincikan struktur organisasi, keanggotaan, bidang standard pertama atau jadual hasil kerja pusat tersebut. Oleh itu, kewujudannya menunjukkan pembangunan kapasiti, bukan pengesahan bahawa semua piawaian AI sudah selesai.

Bagi syarikat teknologi, organisasi awam dan pengguna di Kuala Lumpur, Selangor serta seluruh Malaysia, pengumuman ini berguna untuk membezakan tahap dasar. Draf sudah siap, tetapi masih perlu dibawa kepada Kabinet dan kemudian melalui proses Parlimen jika hendak menjadi undang-undang. Tiada arahan pematuhan segera, lesen baharu atau tarikh penalti diumumkan. Persediaan wajar berasaskan dokumen yang benar-benar diterbitkan, bukannya andaian daripada nama RUU sahaja.

Titik semakan berikutnya ialah keputusan Kabinet, tarikh pembentangan dan kandungan penuh RUU. Selepas itu, peranan standard serta peraturan perlu dilihat bersama badan yang diberikan kuasa pengawasan. Setakat 10 September, kemajuan paling nyata ialah draf siap dan struktur pelaksanaan sedang disediakan. Butiran yang akan menentukan kesan kepada pengguna dan perniagaan, termasuk skop, kewajipan, perlindungan dan penguatkuasaan, masih belum dinyatakan dalam laporan sumber. Penilaian juga perlu membezakan perkara yang akhirnya dimasukkan dalam undang-undang daripada perkara teknikal yang ditangani melalui standard atau peraturan.