Akta ganti AUKU sedang dirangka, autonomi dan suara pelajar belum berkuat kuasa

Pemansuhan AUKU tidak berlaku dalam ruang kosong: kementerian sedang membina undang-undang pengganti yang turut mengawal penubuhan, pentadbiran dan tadbir urus institusi pendidikan tinggi.

Kementerian Pendidikan Tinggi sedang merangka akta baharu yang lebih menyeluruh untuk menggantikan Akta Universiti dan Kolej Universiti 1971. Kerangka pengganti telah digariskan dalam Rancangan Pendidikan Tinggi Malaysia 2026–2035 dan dikaitkan dengan agenda Akta Pendidikan Tinggi Tunggal yang dilancarkan pada Januari 2026. Perkembangan ini mengesahkan arah pembaharuan undang-undang, tetapi tidak bermaksud semua peruntukan AUKU terhenti pada 15 Ogos atau undang-undang baharu sudah boleh digunakan oleh pelajar serta universiti.

Menteri Pendidikan Tinggi, Datuk Seri Dr Zambry Abd Kadir, menerangkan bahawa AUKU bukan hanya menyentuh hal ehwal dan kebebasan pelajar. Akta itu turut menjadi asas kepada penubuhan, pentadbiran dan tadbir urus universiti serta kolej universiti. Oleh sebab skopnya luas, pemansuhan memerlukan kerangka pengganti yang mengurus fungsi institusi tanpa mewujudkan kekosongan. Sumber tidak menyenaraikan seksyen yang akan dikekalkan, diubah atau dipindahkan ke akta baharu.

Proses penggubalan dijanjikan secara inklusif dan menyeluruh. Kumpulan yang akan diambil kira termasuk pemimpin universiti, ahli akademik, institusi pendidikan tinggi awam dan swasta, pemain industri, politeknik, kolej komuniti, penyedia TVET, pakar undang-undang serta pelajar. Senarai pihak berkepentingan itu menunjukkan skop rundingan yang dirancang. Laporan bagaimanapun tidak memberikan tarikh sesi, kaedah menyerahkan pandangan atau jadual penerbitan draf untuk semakan awam.

Matlamat yang dinyatakan meliputi pengukuhan autonomi institusi, kebebasan akademik dan suara pelajar. Pada masa yang sama, kerangka baharu mahu mengekalkan tadbir urus, akauntabiliti dan kecemerlangan merentas institusi pendidikan tinggi. Unsur tersebut perlu dibaca bersama kerana autonomi bukan bererti ketiadaan pertanggungjawaban, manakala suara pelajar belum diterangkan sebagai hak khusus dalam teks undang-undang. Bentuk imbangan sebenar hanya boleh dinilai apabila kandungan rangka kerja atau rang undang-undang diterbitkan.

Pengumuman dibuat selepas Perdana Menteri menyatakan kerajaan akan memansuhkan AUKU bagi memberikan kebebasan dan ruang demokratik lebih luas kepada gerakan mahasiswa. Beliau mengaitkan langkah itu dengan memorandum dan pandangan pemimpin pelajar yang meminta perubahan menyeluruh. Kenyataan dasar tersebut menetapkan tujuan politik dan pendidikan, sementara kenyataan kementerian menerangkan keperluan menggantikan fungsi perundangan yang lebih luas. Kedua-duanya belum memberikan tarikh pemansuhan, tarikh pembentangan atau bila aturan baharu akan mula berkuat kuasa.

Bagi kampus di Kuala Lumpur dan Selangor, pembaharuan ini berpotensi mempengaruhi tadbir urus universiti, kegiatan akademik dan penyertaan pelajar kerana banyak institusi awam, swasta serta TVET beroperasi di Lembah Klang. Namun tiada peraturan kampus khusus berubah melalui laporan ini sahaja. Pelajar tidak patut menganggap larangan atau prosedur sedia ada sudah terbatal, dan pentadbir tidak boleh menyatakan kandungan akta baharu sebagai pasti sebelum teksnya tersedia. Status paling tepat ialah kerangka pengganti sedang dirangka di bawah pelan pendidikan tinggi nasional.

Perkara yang wajar dipantau ialah skop Akta Pendidikan Tinggi Tunggal, mekanisme libat urus, kandungan draf dan cara autonomi serta akauntabiliti diterjemahkan kepada kuasa sebenar. Sumber turut menyebut institusi swasta, politeknik, kolej komuniti dan penyedia TVET, jadi perubahan mungkin lebih luas daripada universiti awam sahaja. Walau begitu, laporan tidak menetapkan bahawa semua kategori institusi akan berada di bawah aturan sama. Sebarang kesimpulan tentang bidang kuasa memerlukan teks undang-undang dan penjelasan kementerian seterusnya.

Buat masa ini, pengumuman penting kerana ia membezakan antara keputusan untuk memansuhkan AUKU dan tugas teknikal menggantikannya. Pemansuhan tanpa undang-undang pengganti boleh menyentuh asas penubuhan serta pentadbiran institusi, maka proses baharu perlu menjawab lebih banyak perkara daripada kebebasan mahasiswa. Pelajar, pensyarah dan institusi boleh menilai kemajuan berdasarkan sama ada pandangan mereka benar-benar diminta, draf diterbitkan dan garis masa dijelaskan. Sehingga itu, autonomi, kebebasan akademik dan suara pelajar kekal matlamat kerangka, bukan peruntukan baharu yang telah berkuat kuasa.