AI kesihatan perlu akauntabiliti dan kesiapsiagaan sebelum diperluas

Penggunaan AI dalam klinik dan hospital tidak boleh diukur melalui kepantasan perisian sahaja; keselamatan pesakit, tanggungjawab doktor dan keupayaan organisasi mesti wujud sebelum projek diperluas.

Persatuan Perubatan Malaysia melancarkan Persidangan Antarabangsa AI dalam Penjagaan Kesihatan pertamanya di Petaling Jaya pada 15 Ogos. Acara dua hari di M World Hotel menghimpunkan 350 klinisian, pembuat dasar, ahli akademik dan pemimpin industri. Tema persidangan memberi tumpuan kepada AI dengan sentuhan manusia dan penjagaan yang diperibadikan untuk rakyat Malaysia. Penganjur mahu perbincangan bergerak daripada projek rintis terasing kepada pelaksanaan yang selamat, boleh diperluas dan dipimpin oleh klinisian.

Arah itu tidak sama dengan pengumuman sistem AI baharu untuk semua hospital atau klinik. Sumber tidak menamakan produk, tarikh penggunaan, fasiliti perintis atau bilangan pesakit yang akan terlibat. Perkembangan semasa ialah satu persidangan profesional yang membincangkan syarat sebelum teknologi diperluas. Bagi pesakit, tiada prosedur rawatan, saluran janji temu atau hak klinikal dilaporkan berubah. Nilai pengumuman terletak pada prinsip keselamatan dan tadbir urus yang diketengahkan oleh wakil kementerian serta profesion perubatan.

Pengarah Bahagian Amalan Perubatan Kementerian Kesihatan, Dr Hirman Ismail, mengingatkan bahawa AI boleh memproses data dengan pantas tetapi tidak memikul tanggungjawab moral seorang doktor. Teknologi juga tidak memahami empati, konteks, budaya atau penderitaan manusia seperti klinisian. Perbezaan itu menetapkan sempadan penting: output sistem boleh membantu, tetapi manusia masih perlu menilai keadaan pesakit dan bertanggungjawab terhadap penjagaan. Kod Tatakelakuan Profesional Majlis Perubatan Malaysia disebut sebagai antara kerangka etika yang terus membimbing tugas tersebut.

Tiga asas pelaksanaan turut dibawa ke dalam perbincangan, iaitu Pelan Tindakan Kesihatan Digital Nasional, kebolehoperasian data dan etika klinikal. Kebolehoperasian bermaksud sistem perlu dapat menggunakan atau bertukar data dengan cara yang sesuai, bukan menyimpan maklumat dalam bahagian terpisah yang sukar diselaraskan. Laporan tidak menghuraikan standard teknikal, perlindungan data atau jadual pelaksanaan pelan. Oleh itu, ketiga-tiga unsur itu perlu dibaca sebagai bidang asas yang sedang dibincangkan, bukan jaminan bahawa semua sistem kesihatan sudah saling berhubung.

Presiden MMA, Datuk Dr Thirunavukarasu Rajoo, menumpukan isu akauntabiliti klinikal dan penjagaan pesakit berbanding sekadar meraikan teknologi. Berdasarkan pengalamannya mengurus transformasi digital di lebih 200 klinik, beliau memberi amaran bahawa perisian sahaja tidak akan membaiki sistem yang berpecah atau tanggungjawab yang tidak jelas. Jika kelemahan organisasi dibiarkan, AI boleh membesarkan masalah yang sudah ada. Sebab itu kesiapsiagaan organisasi perlu mendahului pengembangan skala, termasuk peranan manusia, aliran kerja dan pihak yang bertanggungjawab apabila keputusan dipersoalkan.

Satu kegunaan yang ditekankan ialah mengurangkan beban pentadbiran supaya doktor mempunyai lebih banyak masa untuk mendengar dan merawat pesakit. Matlamat itu lebih khusus daripada dakwaan umum bahawa AI akan menggantikan tenaga kesihatan. Sumber tidak memberikan ukuran berapa minit dapat dijimatkan, tugas mana akan diautomasikan atau bagaimana ketepatan akan diuji. Sebelum manfaat dapat dinilai, sistem perlu menunjukkan bahawa kerja yang dipindahkan kepada teknologi tidak menjejaskan keselamatan, tidak mengaburkan tanggungjawab dan benar-benar menambah masa interaksi klinikal.

Pembentang antarabangsa dari Stanford University AIMI Centre, Dr Curtis Langlotz, meletakkan AI sebagai alat pengukuhan manusia dan bukannya pengganti. Pandangannya ialah gabungan manusia dengan mesin berpotensi menghasilkan penjagaan lebih baik daripada salah satu pihak secara bersendirian. Prinsip ini masih memerlukan ujian dalam konteks penggunaan sebenar. Persidangan tidak mengemukakan keputusan klinikal Malaysia, perbandingan ketepatan sistem atau penilaian kos. Maka pembaca tidak boleh menganggap potensi kerjasama manusia dan mesin sebagai bukti bahawa suatu alat khusus sudah selamat untuk semua pesakit.

Bagi Kuala Lumpur dan Selangor yang mempunyai tumpuan besar hospital, klinik, universiti dan syarikat teknologi, kerangka ini relevan apabila projek digital bergerak daripada percubaan kepada operasi harian. Pesakit patut menjangka doktor dan organisasi kekal bertanggungjawab, manakala penyedia perlu menyelesaikan isu data, etika serta kesiapsiagaan sebelum skala diperbesar. Ukuran kemajuan bukan jumlah persidangan atau alat yang dibeli, tetapi kejelasan akauntabiliti, keselamatan pesakit, keserasian data dan bukti bahawa teknologi membantu klinisian tanpa mengurangkan sentuhan manusia dalam rawatan.