80,710 aduan konflik hidupan liar direkod, habitat dan sisa makanan jadi perhatian

Pertembungan manusia dengan hidupan liar bukan kejadian terpencil apabila lebih 80,000 aduan terkumpul dalam enam tahun, dengan corak penggunaan tanah dan tarikan sisa makanan meningkatkan peluang haiwan memasuki kawasan aktiviti manusia.

Sebanyak 80,710 aduan konflik manusia dengan hidupan liar direkodkan di seluruh Malaysia antara 2020 dan 2025. Data Jabatan Perlindungan Hidupan Liar dan Taman Negara menunjukkan isu itu berlaku pada skala puluhan ribu aduan sepanjang enam tahun, bukan hanya ketika satu kejadian mendapat perhatian. Perhilitan mengaitkan konflik yang semakin dekat dengan komuniti kepada beberapa faktor termasuk pemecahan habitat, cara sisa makanan diurus dan pertambahan penempatan berhampiran kawasan semula jadi hidupan liar.

Corak tahunan turut menunjukkan peningkatan sebelum berundur sedikit. Jumlah aduan ialah 11,818 pada 2020 dan mencapai kemuncak 15,492 pada 2024. Pada 2025, bilangannya turun kepada 13,885, tetapi angka itu masih lebih tinggi berbanding permulaan siri enam tahun tersebut. Penurunan setahun tidak dengan sendirinya membuktikan masalah sudah selesai. Data yang dilaporkan juga tidak memecahkan aduan mengikut negeri, jenis lokasi atau hasil tindakan bagi setiap kes.

Kera ekor panjang mendominasi rekod dengan 48,539 aduan, jauh melebihi spesies lain dalam senarai yang diberikan. Babi hutan menyusul dengan 10,473 aduan, kemudian gajah sebanyak 6,230. Musang pandan mencatat 4,231 aduan dan beruk 2,497. Angka mengikut spesies membantu menerangkan jenis pertemuan yang paling kerap dilaporkan, tetapi tidak boleh dibaca sebagai ukuran tahap bahaya setiap haiwan atau bilangan individu haiwan yang terlibat.

Perhilitan menyatakan bahawa pemecahan koridor hutan memaksa hidupan liar melintasi penempatan untuk mencari makanan. Apabila habitat bersebelahan tidak lagi bersambung dengan baik, haiwan juga perlu melalui kawasan aktiviti manusia untuk bergerak antara habitat. Penjelasan itu menghubungkan konflik kepada laluan pergerakan dan akses makanan, bukan semata-mata tingkah laku satu spesies. Laporan tidak menyenaraikan koridor khusus di Kuala Lumpur atau Selangor yang terjejas dalam set data ini.

Pengurusan sisa makanan yang lemah berhampiran pinggir hutan menjadi satu lagi tarikan. Haiwan yang mudah mengambil peluang, termasuk monyet dan babi hutan, boleh memasuki kawasan kediaman apabila sumber makanan tersedia. Peningkatan penempatan manusia berhampiran habitat semula jadi turut menyumbang kepada pertemuan lebih rapat. Bagi komuniti, maklumat ini menunjukkan bahawa meninggalkan makanan atau sisa yang mudah dicapai boleh menambah faktor tarikan, walaupun laporan tidak menetapkan satu kaedah pengurusan sisa khusus untuk semua lokasi.

Antara langkah mitigasi yang digunakan ialah sistem pagar elektrik gajah untuk menghalang haiwan memasuki ladang dan kampung. Perhilitan juga membina lintasan hidupan liar bagi mengekalkan hubungan habitat, dengan jejambat di Lebuhraya Timur–Barat Gerik–Jeli disebut sebagai contoh. Kedua-dua pendekatan menangani masalah pada skala berbeza: pagar melindungi kawasan tertentu, manakala lintasan cuba mengekalkan laluan pergerakan. Sumber tidak memberikan bilangan kemudahan, kos atau jadual peluasan langkah tersebut.

Operasi menangkap dan memindahkan haiwan turut dijalankan bagi gajah, primat dan musang. Tindakan ini ialah sebahagian daripada respons jabatan, tetapi laporan tidak menyatakan bahawa pemindahan sesuai atau digunakan bagi setiap aduan. Orang ramai sebaliknya diminta tidak mendekati, memberi makan atau mengusik haiwan liar. Bunyi kuat secara tiba-tiba juga perlu dielakkan kerana boleh mencetuskan reaksi melawan atau melarikan diri yang membahayakan manusia dan haiwan.

Penampakan atau konflik perlu dilaporkan segera melalui saluran rasmi Perhilitan supaya jabatan boleh bertindak. Bagi penduduk Malaysia, termasuk komuniti pinggir bandar di Selangor yang mungkin berdekatan kawasan hijau, garis pemisahnya jelas: jangan cuba mengendalikan haiwan sendiri dan jangan jadikan makanan sebagai tarikan. Data enam tahun menerangkan skala masalah, manakala tindakan paling praktikal pada peringkat orang awam ialah menjaga jarak, mengurangkan tarikan sisa makanan dan memberi maklumat kepada pihak berkuasa.