16 isu MA63 selesai, formula geran khas dan cadangan kerusi masih dibincang

Kemajuan MA63 kini terbahagi kepada tiga kumpulan yang berbeza: perkara yang selesai, keputusan sementara dan rundingan yang belum tamat, termasuk formula Geran Khas serta cadangan menambah perwakilan Parlimen.

Sebanyak 16 daripada 29 isu utama di bawah Perjanjian Malaysia 1963 telah diselesaikan sepenuhnya, menurut Menteri di Jabatan Perdana Menteri bagi Hal Ehwal Sabah dan Sarawak, Datuk Mustapha Sakmud. Tiga isu lain berada pada tahap penyelesaian interim atau separa, manakala 10 masih melalui rundingan antara Kerajaan Persekutuan dengan kerajaan Sabah dan Sarawak. Pecahan ini penting kerana istilah selesai tidak terpakai kepada semua 29 perkara. Hampir separuh pakej masih mempunyai kerja susulan sama ada untuk keputusan kekal atau persetujuan antara kerajaan.

Rundingan dibuat melalui Majlis Tindakan Pelaksanaan MA63, atau MTPMA63. Salah satu perkara utama yang belum dimuktamadkan ialah semakan Geran Khas di bawah Perkara 112D Perlembagaan Persekutuan. Kerajaan mencapai persetujuan interim bagi bayaran RM1.5 bilion kepada Sabah dan Sarawak sementara formula tetap dikaji. Status interim bermaksud jumlah itu tidak wajar digambarkan sebagai penyelesaian akhir bagi kaedah pengiraan. Perkara yang masih perlu dilihat ialah formula kekal, asas pengiraan dan keputusan rasmi selepas rundingan selesai.

Satu lagi bidang yang sedang diteliti ialah perwakilan Sabah dan Sarawak di Dewan Rakyat. Kedua-dua negeri kini mempunyai 56 daripada 222 kerusi, bersamaan 25.3 peratus. Cadangan yang dibincangkan ialah menaikkan bahagian itu kepada 35 peratus. Mustapha tidak mengumumkan bahawa penambahan tersebut sudah diluluskan. Angka 35 peratus kekal sebagai cadangan yang memerlukan penelitian mekanisme, undang-undang dan langkah pelaksanaan sebelum perubahan sebenar kepada bilangan atau sempadan kerusi boleh berlaku.

Bahagian Hal Ehwal Sabah dan Sarawak memulakan libat urus rasmi dengan Suruhanjaya Pilihan Raya pada 22 September. Perbincangan merangkumi pertimbangan perlembagaan, undang-undang dan teknikal, termasuk persempadanan kawasan pilihan raya serta keperluan data. Setiap unsur itu menunjukkan perubahan perwakilan bukan sekadar menambah nombor pada senarai kerusi. Ia perlu disesuaikan dengan kerangka perlembagaan dan proses pilihan raya. Sumber tidak memberikan tarikh siap libat urus, peta baharu atau bilangan kerusi tambahan yang dicadangkan secara muktamad.

Mustapha turut mencadangkan sebuah jawatankuasa khas di bawah Jawatankuasa Teknikal MTPMA63. Keanggotaannya dicadang melibatkan Suruhanjaya Pilihan Raya, Bahagian Hal Ehwal Undang-Undang, Bahagian Hal Ehwal Sabah dan Sarawak serta kerajaan kedua-dua negeri. Tugas yang disebut ialah menyediakan rangka pelaksanaan dan garis masa bagi peningkatan perwakilan. Oleh sebab pembentukan itu dikemukakan sebagai cadangan, ia belum boleh dianggap sebagai jawatankuasa yang sudah menghasilkan keputusan atau jadual yang mengikat.

Di Parlimen, inisiatif Friends of BHESS diwujudkan bersama Kelab Penyokong Kerajaan. Platform tersebut bertujuan membantu Ahli Parlimen dan senator memahami serta membincangkan isu MA63 merentas garis politik dan wilayah. Mustapha menjelaskan bahawa saluran itu tidak menggantikan mekanisme rundingan rasmi di bawah MTPMA63. Perbezaannya jelas: Friends of BHESS membina pemahaman dan sokongan, khususnya bagi perkara yang mungkin memerlukan undang-undang atau kelulusan Parlimen, sementara keputusan rasmi kekal melalui saluran kerajaan sedia ada.

Kenyataan menteri meletakkan MA63 sebagai agenda Malaysia, bukan perkara yang hanya berkaitan Sabah dan Sarawak. Implikasi nasionalnya datang melalui struktur Persekutuan, agihan sumber dan komposisi badan perundangan yang membuat undang-undang untuk seluruh negara. Bagi pembaca di Kuala Lumpur dan Selangor, perkembangan ini relevan bukan kerana setiap bayaran atau program berlaku di Semenanjung, tetapi kerana sebarang pindaan undang-undang dan perubahan perwakilan akan diproses melalui institusi Persekutuan yang berpusat di ibu negara.

Ukuran kemajuan seterusnya perlu berpandukan status yang tepat. Enam belas isu boleh dirujuk sebagai selesai berdasarkan kenyataan terkini; tiga belum selesai sepenuhnya; dan 10 masih dirunding. Bayaran RM1.5 bilion ialah aturan sementara ketika formula Geran Khas dimuktamadkan, manakala sasaran 35 peratus perwakilan masih melalui pertimbangan teknikal serta undang-undang. Pembaca wajar menunggu keputusan MTPMA63, hasil libat urus SPR dan apa-apa tindakan Parlimen sebelum menganggap dua perkara besar itu telah ditetapkan secara kekal.