102 penderma organ dalam lapan bulan, 12,575 pesakit masih menunggu

Bilangan penderma organ bagi Januari hingga Ogos sudah mengatasi catatan penderma meninggal dunia sepanjang tahun lalu, namun jurang dengan 12,575 pesakit dalam senarai menunggu masih besar.

Kenaikan bilangan penderma belum menutup jurang keperluan pemindahan organ di Malaysia. Seramai 102 individu menderma organ antara Januari hingga Ogos tahun ini, berbanding 89 penderma meninggal dunia yang direkodkan sepanjang tahun lalu. Dalam tempoh sama, 12,575 pesakit masih berada dalam senarai menunggu setakat Julai. Perbandingan tiga angka itu menunjukkan kemajuan pada pendermaan sebenar, tetapi juga skala pesakit yang terus memerlukan organ.

Timbalan Ketua Pengarah Kesihatan bahagian perubatan Datuk Dr Azman Yacob menyampaikan perkembangan tersebut selepas melancarkan Minggu Kesedaran Pendermaan Organ Kebangsaan 2026 di Kuala Terengganu. Catatan tahun lalu bersamaan kira-kira 1.3 penderma bagi setiap sejuta penduduk. Walaupun kesedaran awam dikatakan sudah mula berkembang, kementerian menilai tahap pendermaan masih belum memuaskan jika dibandingkan dengan keperluan yang direkodkan dalam senarai menunggu. Beliau turut membandingkan kadar tempatan dengan Emiriah Arab Bersatu dan Sepanyol.

Satu perbezaan penting ialah antara pendaftaran dengan pendermaan sebenar. Kira-kira 450,000 individu telah berdaftar sebagai penderma organ, tetapi angka itu tidak sama dengan jumlah prosedur pendermaan yang berlaku. Selepas seseorang meninggal dunia dan tidak lagi boleh membuat keputusan, keluarga mempunyai kata putus tentang sama ada proses pendermaan diteruskan. Sebab itu jumlah pendaftar yang besar tidak boleh dibaca sebagai bekalan organ yang pasti tersedia.

Tema kempen tahun ini, Warisku, Hormati Ikrarku, memberi tumpuan pada hubungan antara hasrat penderma dengan sokongan keluarga. Mesejnya ialah ikrar menderma selepas kematian perlu diketahui dan dihormati oleh waris. Laporan itu menyebut keadaan seperti kemalangan, kematian otak atau punca lain yang menyebabkan bakal penderma tidak boleh menyatakan keputusan. Perbualan keluarga sebelum keadaan kecemasan berlaku menjadi bahagian yang menentukan sama ada ikrar dapat dilaksanakan.

Bagi orang yang sudah mendaftar, langkah praktikal bukan sekadar menyimpan status pendaftaran sendiri. Mereka perlu memberitahu ahli keluarga bahawa ikrar itu dibuat dan menerangkan hasrat berkenaan dengan jelas. Sumber tidak menyediakan prosedur pendaftaran, nombor hubungan atau syarat klinikal pendermaan, maka perkara tersebut tidak boleh ditambah berdasarkan andaian. Apa yang disahkan ialah persetujuan keluarga masih mempunyai peranan akhir apabila keputusan perlu dibuat selepas kematian.

Senarai menunggu 12,575 pesakit juga perlu dibaca dengan berhati-hati. Angka itu ialah jumlah setakat Julai, manakala 102 penderma merangkumi Januari hingga Ogos. Kedua-duanya menggunakan tarikh rujukan berbeza dan tidak wajar dicampur untuk menghasilkan kadar baharu. Laporan tidak memberikan pecahan jenis organ, negeri, usia pesakit atau tempoh menunggu. Oleh itu, kesimpulan yang selamat ialah permintaan masih jauh lebih besar daripada pendermaan yang direkodkan.

Kementerian Kesihatan merancang penubuhan Majlis Transplantasi Kebangsaan bagi menyelaras agenda pendermaan dan pemindahan organ negara dengan lebih baik. Sumber menyifatkannya sebagai salah satu langkah yang akan diteruskan untuk meningkatkan jumlah penderma. Ia belum menghuraikan tarikh penubuhan, keanggotaan, kuasa atau sasaran tahunan majlis tersebut. Pembaca perlu membezakan rancangan penyelarasan itu daripada sebuah badan yang sudah beroperasi dengan peraturan lengkap.

Isunya melibatkan pesakit dan keluarga di Kuala Lumpur, Selangor serta seluruh Malaysia kerana angka yang dilaporkan ialah angka kebangsaan. Kemajuan kepada 102 penderma memberi tanda positif, tetapi 12,575 pesakit menunggu menunjukkan mengapa komunikasi dalam keluarga masih penting. Fakta paling berguna untuk orang ramai sekarang ialah pendaftaran sahaja belum mencukupi: hasrat penderma perlu diketahui waris supaya keluarga dapat membuat keputusan berdasarkan ikrar tersebut apabila diperlukan.